ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਗ੍ਰਹਿ ਜਨਮੇ। ਸੋਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਵਾਸੁ ਹੈ। ਠੰਢੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਹਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਜਨਮਿਆ। ਪੁੂਰਵਾ ਫਾਲਗੁਨੀ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੌਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੌਰੀ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ, ਸੌਮ੍ਯਾ, ਬੁਧ, ਜਨਮਿਆ। ਮੌਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਖੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਜਨਮਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੱਖ ਦੇ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਰਾਹੂ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਲਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਰਣੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਭਾਰਗਵ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਪੁੱਛਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੂਮਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਾਵਿਸ਼ਠਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉੱਤਰੀ ਅਯਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਰੁਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰਾ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਘ, ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਪਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੁਹੂਰਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਲ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸ੍ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਯੁਗ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਸਿੱਧਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਇਹ ਬਦਲੀ, ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੋਤੀਆਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅੱਖ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਤਰਕ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੀਖੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅੱਖ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪਾਣੀ, ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਗਣਨਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਣ ਜੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥੰਭ ਬਣਿਆ? ਇਸ ਬਾਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਥਿਆਰ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ: ਸੁਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੂਚਿ। ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਸੁਨੀਤੀ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧ੍ਰੁਵ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਜੋਤੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਕੇਵਲ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪਰ ਸੁਰੂਚਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਬੋਲ ਪਈ; ਸੁਰੂਚਿ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕੋਖੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮੈਂ ਅਕਿਸਮਤ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅਕਿਸਮਤ ਹੈ; ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਕਿਉਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ? ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧਾਵੇਂਗਾ। ਹੇ ਧ੍ਰੁਵ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।" ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਆਖੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਾਣਯੋਗ, ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜਦ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ, ਸੁਰੂਚਿ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਡਰ ਕੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਸੁਨੀਤੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਵਧੇਰੇ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ।'" "ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰਾ ਸਥਾਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। "ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਉਤਥਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।