ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਚਮਕਦਾ ਦੀਵਾ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਸੱਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ—ਇਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ, ਹਰਿਕੇਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ, ਆਦਿਆ, ਸੰਨੱਧਾ, ਤੇ ਪਰਾ। ਸਰਵਾਵਸੁ ਤੇ ਸਵਰਾਟ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਦੱਖਣੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਹੇਠਾਂ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਹਰਿਕੇਸ਼ਾ, ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਬੁਧ ਲਈ ਕਿਰਣ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ, ਪਿੱਛੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨੱਧਾ ਮੰਗਲ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਛੇਵੀਂ, ਸਰਵਾਵਸੁ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਤੇ ਨक्षਤਰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਾਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੀਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਮੁਕਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੱਟੇਪਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ, ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—even ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ। ਯਜਨ ਤੇ ਗਤੀ ਲਈ ਇਹ ਤੱਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਲ ਦੀ ਚਮਕ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨੂੰ ਸਵਿਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚਿੱਟੇਪਣ, ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਠੰਡਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਚਮਕਦੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਮੰਡਲ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਲਮਈ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਗੋਲ ਤੇ ਵਧੀਆ ਘੜੇ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਚੰਦ ਦਾ ਮੰਡਲ ਸੰਘਣੇ ਜਲ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੰਘਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ, ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੂਰਜੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਚੰਦ ਨੇ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ। ਸ਼ੁਕਰ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਮਹਾਨ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ। ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੀ; ਬੁਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਰਾਹੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ। ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਨ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਬਣੇ ਨੇ, ਤੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਹਨ; ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਦਾ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ, ਵਿਵਸਵਤ ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਮਾ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਵਾਸੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੁਕਰ, ਭਾਰਗਵ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਪੂਜਕ, ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਅੰਗੀਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁਧ, ਮੋਹਕ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੰਜਨਾ ਤੇ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਅੱਗ, ਵਿਕੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਲਾਲ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤਾਰੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਨ; ਸਵਰਭਾਨੂ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਸੂਰਜੀ ਘਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਚੰਦ ਦਾ ਘਰ ਜਲਮਈ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਬੁਧ ਦਾ ਘਰ ਜਲਮਈ, ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਜਲਮਈ ਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਵਧੀਆ ਘਰ ਲਾਲ, ਨੌਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਘਰ ਪੀਲਾ, ਮਹਾਨ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਦਾ ਘਰ ਕਾਲਾ, ਅੱਠ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਵਰਭਾਨੂ ਦਾ ਘਰ ਹਨੇਰਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਇਕ ਕਿਰਣ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਘਣੇ ਜਲ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ; ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਆਧਾਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਚੱਕਰ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਥੱਲੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਸਣ-ਚਮਕਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।