ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੱਤ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਗਰੁੱਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਚੱਕਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੇ ਹਰੇ, ਅਮਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੀ ਰਥ ਤੇ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਰਾਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਘੋੜੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚਿੱਟੇ, ਤੇ ਦਸ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਕੜੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਬੇਥਕਾਵਟ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਥ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ, ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਚਿੱਟੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਇਕ ਰੇਖਾ (ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ) ਨਾਲ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਸੋਮ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਧੇ ਪੱਖ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਦੇਵਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਕੋਮਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੀ ਸਕਣ। ਅੰਧੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਇਕ ਰਾਤ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਜੋ ਅੰਕ ਪੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਹ ਤੇ ਤੀਹ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਹ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪੰਦਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭਾਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਉਸ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਦ ਤੱਕ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਤੇ ਸੋਲਵੇਂ ਦਿਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਘਾਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਪੱਖ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਪੁੱਤਰ (ਬੁੱਧ) ਦੀ ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਰਥ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸੁਕੜੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਆਚਾਰਯਾ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੀ ਰਥ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦੀ ਰਥ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ। ਜੀਵ (ਬੁੱਧ) ਦੀ ਰਥ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤੇ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰਥ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਦੀ ਰਥ ਨੂੰ ਦੱਸ ਪਾਣੀ ਦੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਤੁ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਵੀ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਰੀੜੀ ਵਾਂਗ, ਹਵਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ "ਪ੍ਰਵਾਹ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ, ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਧ੍ਰੁਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦਾ ਵਿਆਸ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਭਾਨੂ (ਰਾਹੂ) ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ, ਜੋ ਗੋਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਸ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ (ਗੁਰੂ) ਦਾ ਆਕਾਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ, ਮੰਗਲ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਵੀ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬੁੱਧ, ਮੰਗਲ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਵਿਆਸ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੱਕਰ। ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਬੁੱਧ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਅਮੂਮਨ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਗ੍ਰਹਿ, ਤਾਰੇ, ਨਕਸ਼ਤਰ—all ਰੱਬੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।