ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵਿਤਾ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਚੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਕੇ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਯਕ੍ਸ਼, ਭੂਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਗ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਅਸਤ ਹੋਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ, ਤਪ, ਯੋਗਤਾ, ਮੰਤਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵਿਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨੇਤਾ, ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇਂਦੇ, ਹਵਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹਟਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੱਕ ਇਸ਼ਟ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਚਾਨਣ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਘਟਨ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰੀ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਗਰੁੱਪ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਗਰੁੱਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਹੀ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦਿਨ ਦਾ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰੇ, ਅਮਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਕ-ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫੇਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਹੀ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰਥ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਘੋੜੇ ਲਗੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਚਿੱਟੇ, ਉੱਤਮ, ਤੇਜ਼, ਦਸ ਪਤਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਅਕਲਾਂਤ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸ ਰਥ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਚਮਕਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਲ-ਮਈ ਚਿੱਟੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੀਕ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਨਾਲ, ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਪੂਰਨ ਚੱਕਰ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਪੱਖ ਵਧਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਤੱਕ ਦੇਵਤੇ ਉਹ ਜਲ-ਮਈ, ਮਿੱਠਾ, ਨਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੀ ਸਕਣ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਜੋ ਅੰਕ ਪੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਹ-ਤਿੰਨ ਵੀ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਹਨ, ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਚੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਪੀਂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ, ਚੰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ, ਪਿਤਰ ਚੰਦ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭਾਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਹੋਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਚੰਗਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਦਾ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਪਿਤਰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ, ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਅਤੇ ਸੋਲਵੇਂ ਦਿਨ, ਚੰਦ ਦੀ ਘਟਣਾ ਤੇ ਵਧਣਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਪੱਖ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਦੱਸ ਪਤਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਚਾਰਯਾ ਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਰਥ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ। ਜੀਵ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤੇ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰਥ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਦਾ ਰਥ ਦੱਸ ਪਾਣੀ ਦੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਤੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਨੀਆਂ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।