ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ! ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਦੀ ਵਾਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੇਨਜਿਤ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੇਣ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਹਨ। ਆਪਾ ਤੇ ਵਾਤਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੇੜੇ ਦੋ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅੰਸ਼ੁ ਤੇ ਭਗਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਮਹਾਪਦਮ ਅਤੇ ਕਰਕੋਟਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਸੇਣ ਅਤੇ ਊਰਣਾਯੁ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੇ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਹਨ, ਵਿਦਯੁਤ ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਸਹੇ ਅਤੇ ਸਹਸਯਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਵਸ਼ਟਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਕਦਰੂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੋ ਨਾਗ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਸੂਰ੍ਯਵਰਚਸ, ਅਪਸਰਾ ਤਿਲੋਤਮਾ ਅਤੇ ਰੰਭਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਰਥਜਿਤ ਅਤੇ ਸਤਯਜਿਤ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਅਗਵਾ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਦੂਜਾ ਯਜ੍ਨੋਪੇਤ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ-ਜੋੜੇ, ਦੋ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਅਤੇ ਪਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਚ ਅਤੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼, ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਭੇਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਗ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਥਾਮਦੇ ਹਨ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਉਸਨੂੰ ਅਸਤ ਹੋਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਉੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤੇਜ, ਤਪ, ਯੋਗਤਾ, ਮੰਤ੍ਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੋੜੇ-ਜੋੜੇ ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੂਹ—ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਅਪਸਰਾ, ਅਗਵਾ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਮਕਦੇ, ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਹਵਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਟਿਲਾਂ ਦੀ ਬੇਕਿਸਮਤੀ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਅਤੇ ਪਵਨ-ਚਲਿਤ ਰਥ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਚਮਕਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੂਤਕਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਲ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਸਮੂਹ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੀ ਪਹੀਆ ਵਾਲਾ, ਦਿਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਹਰੇ, ਅਮਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹੀਆ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਰਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰਥ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਚੰਗੇ, ਚਿੱਟੇ, ਦਸ ਪਤਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ, ਅਥਾਹ ਅਤੇ ਮਨ-ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਮਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਟੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਗਾਇਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਜਲੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਨਾਲ, ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੋਮਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਭਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਤੱਕ, ਦੇਵਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਨਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਡਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੀਣ ਲਈ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਮਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਪੀਤੇ ਹੋਏ ਅੰਸ਼ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਹ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਤੀਹ ਵੀ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤਿੰਨਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਸੋਮਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ, ਪਿਤਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦ ਪੰਦਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਸਦਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।