ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਦੈਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਕਸ਼ਯਪ, ਕ੍ਰਤੁ, ਜਮਦਗਨੀ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਕਨਕਨੀਕਰਾ—ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਕਸ਼ਕ, ਨਾਗ, ਇਲਾਪਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਨਾਮ ਦੇ ਸੱਪ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਪਦਮ, ਕਰਕੋਟਕ, ਕੰਬਾਲਾ, ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਹਾ-ਹਾ ਅਤੇ ਹੂ-ਹੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਾਂਧਰਵ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਸੁਰ; ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਸੁਰੁਚਿ ਅਤੇ ਪਰਾਵਸੁ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਰਨਾਯੂ, ਜੋ ਵਚਨਾਂ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਸੂਰਿਆਵਰਚਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਭਨਾਨਾ, ਸ਼ੁਭਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਮੇਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੁਮਲੋਚਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਤਿਲੋਤਮਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਰੰਭਾ, ਅੰਭੋਜਵਧਾਨਾ, ਰਥਕ੍ਰਿਤ, ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਾਮਣੀ, ਰਥੋਜਾ, ਰਥਚਿਤ੍ਰ, ਸੁਬਾਹੂ ਅਤੇ ਰਥਸਵਨ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੇਨਾ, ਮਹਾਨ ਸੇਨਾਜਿਤ, ਤਾਰਕਸ਼ਿਆ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਖ਼ਤਾਜਿਤ ਅਤੇ ਸਤਿਆਜਿਤ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਰਕਸ਼ੋਹੇਤੀ, ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਪੌਰੁਸ਼ਯਾ, ਵਧਾ, ਸੱਪ, ਬਾਘ, ਪਾਣੀ, ਪਵਨ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮੋਪੇਤਾ, ਰਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਯਜਨੋਪੇਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਵੀ ਜੀਵ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਜੀਵ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਤਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੱਕ, ਬਾਰਾਂ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਹਨ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਤੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੱਕ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਾਸੁਕੀ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਤੱਕ ਸੱਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁੰਬੁਰੂ ਆਦਿ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਪਾਣੀ ਵਾਹਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ ਤੋਂ ਰੰਭਾ ਤੱਕ, ਬਾਰਾਂ ਗਾਂਧਰਵ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤਿਆਜਿਤ ਤੋਂ ਰਥਕ੍ਰਿਤ ਤੱਕ, ਸਭ ਦੈਵੀ ਨੇਤਾ ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਕਸ਼ੋਹੇਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਯਜਨ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਰਕਸ਼ਸ, ਧਾਤਾ, ਅਰਯਮਨ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ। ਉਰਾਗਾ, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਕਨਕਨੀਕਾ—ਇਹ ਦੋ; ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ; ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ ਅਤੇ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ; ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਅਤੇ ਰਥਕ੍ਰਿਤ, ਰਥੋਜਾ; ਰਕਸ਼ੋਹੇਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਇਹ ਸਭ ਮਧੁਮਾਧਵ ਸਮੂਹ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਵੀ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਮੇਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਹਾ-ਹਾ, ਹੂ-ਹੂ, ਸੁਬਾਹੂ, ਦੋ ਗ੍ਰਾਮਣੀ, ਦੋ ਰਥਚਿਤ੍ਰ—ਇਹ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਪੌਰੁਸ਼ਯਾ ਅਤੇ ਵਧਾ, ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਇਹ ਦੋ ਮਹੀਨੇ (ਸ਼ੁਚਿ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ—ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਗਿਰਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ—ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਪਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਸੱਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਰਥਸਵਨ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਲੋਚਾ, ਦੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ; ਯਾਤੁਧਾਨ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਬਾਘ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਨਭਾ ਅਤੇ ਨਭਸਿਆ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮੂਹ—ਪਾਰਜਨਯ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ—ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਧਨੰਜਯ ਅਤੇ ਇਰਾਵਾਨ, ਸੁਰੁਚਿ ਅਤੇ ਅਪਰਾਵਸੁ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ—ਇਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਸੇਨਾਜਿਤ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੇਨਾ, ਦੋ ਸੈਨਾਪਤੀ; ਦੋ ਗ੍ਰਾਮਣੀ; ਦੋ, ਆਪ ਅਤੇ ਵਾਤਾ; ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ—ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਅੰਸ਼ੁ ਅਤੇ ਭਾਗਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ; ਮਹਾਪਦਮ ਅਤੇ ਕਰਕੋਟਕ ਸੱਪ; ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਰਨਾਯੂ ਗਾਂਧਰਵ; ਉਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਹਨ। ਤਾਰਕਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਦੋ ਸੈਨਾਪਤੀ; ਵਿਦਯੁਤ ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰਾ, ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ; ਸਹੇ ਅਤੇ ਸਹਸਿਆ—ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰਾ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਮਦਗਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ; ਕਦਰੂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੋ ਨਾਗ—ਕੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ, ਸੂਰਿਆਵਰਚਾ; ਤਿਲੋਤਮਾ ਅਤੇ ਰੰਭਾ—ਇਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਰਥਜਿਤ ਅਤੇ ਸਤਿਆਜਿਤ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ; ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਪੰਨ, ਦੂਜਾ ਯਜਨੋਪੇਤਾ ਰਕਸ਼ਸ। ਇਹ ਦੇਵਤਾ, ਦੋ-ਦੋ ਕਰਕੇ, ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸੱਪ, ਗਾਂਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਰਕਸ਼ਸ, ਯਾਤੁਧਾਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਵੀ ਜੀਵ, ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋਤਿ, ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।