ਸੁਨੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ ਦੀ ਵਿਅਥਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਇਕ ਧੁਰਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਕ ਚੱਕਰ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੋਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਪੋਲਾ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਰਣਾਂ, ਜੁਆ ਅਤੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਕਿਰਣਾਂ ਪੋਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੁਆ ਤੇ ਧੁਰਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਰਥ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜੁਆ ਤੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਉਹ ਸਿਰੇ ਰਥ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੋਲੇ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਪੋਲੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾ ਚਲਿਤ ਰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੁਆ ਤੇ ਧੁਰਾ ਇਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁੰਭ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਚਾਰਿਆਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਚੱਕਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਕਿਰਣਾਂ, ਜੋ ਪੋਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਅੰਦਰ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਸੀ ਸੌ ਚੱਕਰ ਹਨ; ਜਦ ਕਿਰਣਾਂ, ਜੋ ਪੋਲੇ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੱਕਰ ਖੁਲਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਭਾਸਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਰਥ ਤੇ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤਯ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਾਰੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀਯੁਕਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਰਵੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਭੂਤ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਗ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਝੁਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੂਰਜੋਦਯ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਾਰੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਧੂ, ਮਾਧਵ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸ਼ੁਚਿ, ਨਭਸ, ਨਭਸ੍ਯ, ਈਸ਼ਾ, ਊਰਜਾ, ਸਹਸ, ਸਹਸ੍ਯ, ਤਪੱਸਯਾ ਅਤੇ ਤਪ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਹਨ: ਵਸੰਤ (ਬਸੰਤ), ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ (ਗਰਮੀ), ਵਰਸ਼ਾ (ਬਰਸਾਤ), ਸ਼ਰਦ (ਪਤਝੜ), ਹੇਮੰਤ (ਹਲਕੀ ਸਰਦੀ), ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ (ਕੜੀ ਸਰਦੀ)। ਧਾਤਾ, ਅਰ੍ਯਮਾਨ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪੁਸ਼ਣ, ਪਾਰਜਨਯ, ਅੰਸ਼ੁ, ਭਾਗ—ਇਹ ਆਦਿਤਯ ਹਨ। ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਅੰਗਿਰਸ, ਭ੍ਰਿਗੁ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕ੍ਰਤੁ, ਜਮਦਗਨੀ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਵਾਸੁਕੀ, ਕਂਕਣਿਕਰ; ਤਕਸ਼ਕ, ਨਾਗ, ਏਲਾਪਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਏਰਾਵਤ; ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਪਦਮ, ਕਰਕੋਟਕ, ਕਂਬਲ, ਅਸ਼੍ਵਤਾਰ, ਤੁੰਬੁਰੂ, ਨਾਰਦ; ਹਾਹਾ, ਹੁਹੁ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਸੁਰੁਚਿ, ਪਰਾਵਸੁ; ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ, ਊਰਨਯੁ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਸੂਰ੍ਯਵਰਚ, ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ; ਸ਼ੁਭਨਨਾ, ਸ਼ੁਭਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਮੇਨਕਾ, ਸਹਜਨਯਾ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ; ਅਨੁਮਲੋਚਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ, ਉਰ੍ਵਸ਼ੀ, ਪੂਰ੍ਵਚਿੱਤੀ, ਤਿਲੋਤਮਾ; ਰੰਭਾ, ਅੰਭੋਜਵਧਨਾ, ਰਥਕ੍ਰਿਤ, ਗ੍ਰਾਮਣੀ, ਰਥੋਜਾ, ਰਥਚਿੱਤ੍ਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਰਥਸ੍ਵਨ; ਵਰੁਣ, ਸੁਸ਼ੇਨ, ਸੇਨਾਜਿਤ, ਤਰਕਸ਼੍ਯ, ਅਰਿਸ਼੍ਟਨੇਮੀ, ਖ਼ਤਾਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ; ਰਾਖਸ਼ੋਹੇਤੀ, ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਪੌਰੁਸ਼ਯ, ਵਧ, ਨਾਗ, ਸ਼ੇਰ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਬਿਜਲੀ, ਸੂਰਜ; ਬ੍ਰਹਮੋਪੇਤ, ਯਜ੍ਨੋਪੇਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋਰ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਜਣੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਧਾਤਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤਕ ਬਾਰਾਂ ਦੇਵਤੇ ਇੱਧਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪੁਲਸਤਯ ਤੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤਕ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਤੋਂ ਅਸ਼੍ਵਤਾਰ ਤੱਕ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਨਾਗ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਨਾਗ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਢੋਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ-ਵਾਹਕ। ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵ, ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ ਤੋਂ ਰੰਭਾ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ ਤੋਂ ਰਥਕ੍ਰਿਤ ਤਕ, ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ੋਹੇਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜੋ ਯਜ੍ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਵੀ ਹਨ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ: ਧਾਤਾ, ਅਰ੍ਯਮਾਨ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉਰਗ, ਵਾਸੁਕੀ, ਕਂਕਣਿਕਾ—ਇਹ ਦੋ; ਤੁੰਬੁਰੂ ਤੇ ਨਾਰਦ—ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ’ਤੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਅਸਥਾਨੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਾਗਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।