ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਮੂਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਦੀ ਧੁਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਭੀ ਤੇ ਚੱਕਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਖੰਭਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੀਹ ਮੂਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਦੋਹਾਂ ਅੰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰੀ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਧੁਰੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਵੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਵੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਪਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੇ ਸਾਥ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇਹ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਜਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਲੜੀਵਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਪਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲ-ਵਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਉਸ ਜਲ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਚੱਕਰ ਸ਼ਰਵਾ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ: ਧਰਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਅਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਤੱਕ। ਪਾਣੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚੱਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਦੀ ਦਿਵਤਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜਦੋ ਸਭ ਚੱਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਸੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਗਹਿਲਾਂ (ਗਹੂੰ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਵਨ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਏਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਦਲ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਸਦਾ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਅਸ਼ੁਭ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ, ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਜਲ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਇੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪਵਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਪਵਨ ਤੋਂ, ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਮੇਘ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘੀ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਧੂੰਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਧੂੰਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਂਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਕੱਟੇ ਗਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਂਸ ਤੋਂ, ਪਵਨ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੂੰਗੇ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਜੀਵਕ' ਬੱਦਲ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਧ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵੱਡੀ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹਨ। ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲ ਪੰਖਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪ ਵృਖ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਕੇ ਪਤਝੜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋ ਪੰਛੀਆਂ, ਕਮਲ ਆਦਿ ਬੱਦਲ ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤੁਲਨਾ-ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਅੱਗ, ਸਾਹ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੋਸ਼ਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੀਂਹ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢ ਅਤੇ ਵੱਧ ਫਸਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਓਸ ਤੇ ਪਾਲਾ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬੂੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਵਨ 'ਪਰਾਵਾਹ' ਵਲੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਜਦ ਮੈਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਮੀਂਹ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ, ਮੀਂਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਲਈ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਜਨਹਾਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਊਰਜਾ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਯਸ਼, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਮੌਤ, ਆਤਮਾ, ਗੁੱਸਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੋਨੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤ, ਰਿਤ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ—ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।