ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਭਗਤ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਸੀ ਚੱਕਰ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵੀ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਥ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਲਣਾ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥੀ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਜੀਵਣੀ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੱਕੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਦੋ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਖਗੋਲ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਜਲ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੰਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਨ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਲੜੀਵਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰੀਧਾਰ, ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਝਟਕੇ ਖਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਜਲ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਉਸ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਇਹ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ: ਧਰਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ, ਅਹਾਰ, ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵੀ। ਜਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਇਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵੰਤ ਸਿਵ ਜੀ ਜਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ; ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦਿਵਤਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜਲਾਂ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਗਹੂੰ ਦੇ ਦਾਣੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਏਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਦਲ, ਜਿਸਦਾ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਉਠੇ ਬੱਦਲ ਸਦਾ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਲਈ ਭਲਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ ਵਿਪੱਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਓ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ ਜਾਦੂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ—ਬੱਦਲ—ਇੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਵਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਰਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗੱਜਣ ਦੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਹਵਾ ਤੋਂ, ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ। ਇਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਮੇਘ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪੱਖ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਲਿਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਿਉ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਧੂੰਆ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੂੰਗੇ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਜੀਵਕ' ਬੱਦਲ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਹਾੜੀ ਬੱਦਲ ਅੱਧ-ਕੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵਧੀਆ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹਨ। ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਓ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਹ ਬੱਦਲ, ਜੋ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪ ਵ੍ਰਿੱਛਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹਨ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ, ਜਲ, ਬੱਦਲ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੀ।