ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚਮਕਦਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਰਾਂਤਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਇਹੀ ਸੂਰਜ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੁਖਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਵਜਨਿਕ ਪ੍ਰਭੁ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਡੁੱਬਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਯਮਨੀ, ਸੁਖਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਛੀ (ਸੂਰਜ) ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਗਨਿਆ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਵਾਯੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਦੇਰ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੂਟ ਹਰ ਥਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੁਣੋ। ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਹ ਡਿਗਰੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕਤੀ ਲੱਖ ਲੱਖ ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਮੁਹੂਰਤ-ਅਧਾਰਤ ਚਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵੀ, ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੌਮਿਆ ਦਿਸਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਨ 'ਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ 'ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ, ਪ੍ਰਭੁ, ਪੂਰੇ ਸੌ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਅੱਸੀ ਹੋਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ। ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਹ ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਰੋਜ਼, ਸੂਰਜ ਉਹਨਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਮ੍ਹਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣੀ ਚਾਲ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਤੀਹ ਤੇ ਅੱਧ ਗ੍ਰਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ 'ਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ, ਜੋ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਥੋੜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਅੱਗੇ, ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਿਰਣ ਉਪਰੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈਆਂ ਜਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ-ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਗ੍ਰਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੱਕਰ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਪੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੱਕਰ ਦੋ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਹੱਬ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜੋ ਜੋਤ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ, ਸੂਰਜ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ خاطر, ਸੂਰਜ ਜਲ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ, ਉਹ ਲੜੀਵਾਰ ਬੱਦਲਾਂ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਲ-ਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਆਪਣਾ ਜਲ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਉਸ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਹ ਚੱਕਰ ਸ਼ਰਵਾ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਧਰਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ, ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ। ਜਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵ-ਸਵਾਸ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਚੰਭਾ? ਨਾਰਾਯਣ, ਹਰੀ ਦੀ ਦਿਵਤਾ, ਜਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੁ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲ ਉਸ ਦੀ ਨਿਵ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਸੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਹੂੰ ਦੇ ਦਾਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਆਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਬੱਦਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਲ ਵਰ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੱਦਲ ਸਦਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭਲਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੱਦਲ ਅਸੁਭ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਏ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕਦਾ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਬੱਦਲ, ਜੋ ਜਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹਵਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਰ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।