ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗाथਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਦ੍ਰੁਮ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪਹਾੜ ਹੇਮਪર્વਤ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਪਹਾੜ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਚੌਥਾ ਪੁਸ਼ਪਿਤਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਾ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਹਰਿਗਿਰੀ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮੰਦਾ ਨਦੀ ਉਥੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਬੈਲ-ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੋਮਾ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਅੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੀ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵਾਮਨਕਾ, ਤੀਜਾ ਅੰਧਕਾਰਕਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ, ਫਿਰ ਵਿਵਿੰਦ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦੁਭਿਸ੍ਵਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਕ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ—ਉਦਯ, ਰੈਵਤ, ਸ਼੍ਯਾਮਕ, ਰਾਜਤ (ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਹੈ), ਅੰਬਿਕੇਯਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੁਹਾਵਾਂ ਪਹਾੜ, ਫਿਰ ਕੇਸਰੀ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪੱਥਰੀਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਲੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਨਾਰੇ ਕੋਲ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ, ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਗੋਲ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਕੱਲਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ—ਰਾਜਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਯਾ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਹਾਵੀਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਹਾਦਵੀਪ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮਹਾਦਵੀਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਮਹਾਦਵੀਪ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਹਾਦਵੀਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਦਵੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਇਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਰੇ, ਵੱਡਾ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਚਮਕਦਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਇਹ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਪਹਾੜ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਵੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਨੀ ਹੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਰੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਧੁਰੂ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਸਥਾਪਤ ਹਨ—ਆਵਹ, ਪ੍ਰਵਹ, ਅਨੁਵਹ, ਸੰਵਹ, ਵਿਵਹ, ਪਰਾਵਹ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਰਿਵਹ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਬੱਦਲ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਗ੍ਰਹ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧੁਰੂ ਤਾਰਾ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਧੁਰੂ ਤੱਕ, ਪੰਦਰਾਂ ਯੋਜਨ ਉੱਪਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੰਡਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਮੇਰੁ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਧੁਰੂ ਤੱਕ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਮਹਰਲੋਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਰੂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਮਹਰਲੋਕਾ ਤੋਂ ਜਨਲੋਕਾ ਤੱਕ ਵੀ ਦੋ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਜਨਲੋਕਾ ਤੋਂ ਤਪੋਲੋਕਾ ਤੱਕ ਚਾਰ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲੋਕ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਛੇ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਸੱਤ ਨਰਕ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਠਾਈ ਨ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ। ਪਾਪੀ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵੀਚੀ, ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਰਕ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਆਵਰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪਹਾੜ, ਮਹਾਦਵੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਨਰਕ—all ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।