ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਧਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਅਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਕੇ ਸਥਾਣੁ ਅਵਸਥਾ ਅਪਣਾਈ। ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਇਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਂਭੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਵਿਰਕਤੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਰਕਤੀ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਮ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰਾਗ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਜਾਂਚ-ਪੜਚੋਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਸਰਵਰਤਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਪਿਨਾਕੀ’ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ, ਜੇ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਠਾਈ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪੁਰੁਹੂਤ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਏ। ਹਨੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਹਨ; ਰਜੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਜਨਮੇ; ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅਪਕ ਵਿ਷ਣੂ ਹਨ; ਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਕੇ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਵ ਦੀ ਅਪਾਰ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।" ਯੋਗੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਠ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਆਦਿ—ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਇਆ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਵਰੂਪ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਦੱਸੋ। "ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?" ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਦੱਸੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਣੋ। ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋਏ; ਯੋਗ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਤਿਸ਼ਯ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਹੋਏ। ਹਰ ਥਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਚੇਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਿ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਪ-ਚੇਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੈਸ਼ ਤੱਕ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਦਇਆ ਅਨੁਸਾਰ। ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਵਿਆਸ ਹੋਏ, ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚਕ੍ਰਾਵਲੀਆਂ, ਕਿਹੜੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹੁਣ ਤੇ ਹੋਰ ਚਕ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਹਰ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ। ਕ੍ਰਤੁ, ਸਤਿਆ, ਭਾਰਗਵ, ਅੰਗਿਰਾ, ਸਵਿਤਾ, ਮ੍ਰਿਤਯੁ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁੱਖ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਸਾਰਸਵਤ, ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸ਼ਤਤੇਜਾ, ਸਵਯੰਧਰਮਨ, ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ ਹਨ। ਤਾਰਕਸ਼ੁ, ਆਰੁਣਿ, ਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਤੰਜਯ, ਰਿਤੰਜਯ, ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਹਨ। ਵਾਚਸ਼ਰਵਾ, ਸ਼ੁਸ਼ਮਾਯਣੀ, ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਾਕਤੇਯ, ਉੱਤਰਾ; ਜਾਤੂਕਰਨਯ, ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਵੈਪਾਇਨ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਸ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਿਕਰ ਸੁਣੋ। ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਵਤਾਰ ਹਨ, ਹਰ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਵ ਨਾਲ। ਵੈਵਸਵਤ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਚਕ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਤੁਸੀਂ ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਉੱਚੇ ਚਕ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਵੀ। ਮਨੁ ਸਵਾਯੰਭੂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼, ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ, ਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਵੈਵਸਵਤ, ਸਾਵਰਣੀ, ਧਰਮ ਸਾਵਰਣਿਕ, ਪਿਸ਼ੰਗ, ਅਪਿਸ਼ੰਗਾਭ, ਸ਼ਬਲ, ਤੇ ਵਰਣਕ ਵੀ ਹਨ। 'ਅ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ 'ਉ' ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਪਾਂਡੁ, ਰਕਤ, ਤਾਮ੍ਰ, ਪੀਤ, ਕਾਪਿਲ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼੍ਯਾਮ, ਧੂਮ੍ਰ, ਸੁਧੂਮ੍ਰ, ਅਪਿਸ਼ੰਗ, ਪਿਸ਼ੰਗ, ਤ੍ਰਿਵਰਨ, ਤੇ ਸ਼ਬਲ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮਨੂ ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੰਧੁਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਾਮ ਤੇ ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸਤਿਕਾਰੀਓ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਵਤਾਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਕਲਪਤ ਹੋਈ।