ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਚੰਦ ਹੈ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਖੁਦ ਹੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਹਿਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਬੂ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਗੰਧਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਂ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ, ਨਾਂ ਮੌਤ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਬੂ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾਂ ਭੁੱਖ, ਨਾਂ ਥਕਾਵਟ, ਤੇ ਨਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਾਦ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦਰਗੋਪ ਜੀਵ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਉਮਰ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਧ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਅਤੇ ਤક્ષਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੈਂਤੀਸ ਮਹਾਨ ਯਜਮਾਨ ਦੇਵਤੇ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਲਾਜਵਰਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਟਾ ਪਹਾੜ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਪਹਾੜ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ। ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਸਦਾਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਮੰਡਲੀ ਨੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ। ਮੋਰ ਪੰਖ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਲਕਸ਼-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਗੋਮੇਦਕ ਪਹਿਲਾ, ਚੰਦਰ ਦੂਜਾ, ਨਾਰਦ ਤੀਜਾ, ਦੁੰਦੁਭੀ ਚੌਥਾ, ਸੋਮਕ ਪੰਜਵਾਂ, ਸੁਮਨਸ ਛੇਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੈਭਵ ਜਾਂ ਵੈਭਰਾਜ ਸੱਤਵਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਲਮਲੀ-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਕੁਮੁਦ, ਉਤਮ, ਬਲਾਹਕ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕਙ্ক, ਮਹੀਸ਼, ਅਤੇ ਕਕੁਦਮਾਨ। ਕੁਸ਼-ਦਵੀਪ ਤੇ ਵੀ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਵਿਦ੍ਰੁਮ, ਹੇਮਪર્વਤ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਪੁਸ਼ਪਿਤ, ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯ, ਹਰਿਗਿਰੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮੰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਮ ਧਾਰੀਤਾ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹਵेली ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ। ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਮ ਉਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੌਂਚ-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵਾਮਨਕ, ਅੰਧਕਾਰਕ, ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ, ਵਿਵਿੰਦ, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭਿਸ੍ਵਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਕ-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਉਦੇ, ਰੈਵਤ, ਸ਼੍ਯਾਮਕ, ਰਾਜਤ (ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਹੈ), ਅੰਬਿਕੇਯ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਕੇਸਰੀ ਪਹਾੜ, ਜਿਥੋਂ ਹਵਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ-ਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਅਰਧਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੋਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਣਤਰ ਕਰਕੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ: ਰਾਜਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਯ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਮਹਾਵੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਵਿਅਪਕ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।