ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਨੇ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੇਤਨ, ਸਾਰਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਲਾਗ્નਿਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਫਸੀਲ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਹਾਕੂਟ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨੇ, ਬੈਰਲ, ਮਾਣਕ, ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਪukhਰਾਜ ਵਰਗੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤਰੇ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੰਪਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਣਿਜ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਤੈਰਦੇ ਹਨ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੁੱਖ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਹੈ, ਲਗਾਤਾਰ ਛਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭੂਤਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਪੜੇ ਵਿਛਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ਰਵ ਜੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਘਰ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਡਪ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ, ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਸ਼ੇਰ, ਰਿੱਛ, ਬਘੇਰੇ, ਊਠ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਆਦਿ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਜੀਵ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਗਿੱਧ, ਉੱਲੂ, ਹਿਰਣ ਜਾਂ ਊਠ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਮਥ ਗਣ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਹਰੇ-ਹਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗ-ਭੰਗੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਉੱਚੇ ਕਰਤੱਬ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਮਰ ਜੀਵ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਝੰਜਾਂ, ਸ਼ੰਖ, ਢੋਲ, ਭੇਰੀ, ਡਿੰਡੀਮਾ ਅਤੇ ਗੋਮੁਖਾ ਵਜਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੀਲੇ ਰਾਗ, ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਅਤੇ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਚੋਟੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਂਪ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ, ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਥਾਂ ਭਵਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਹਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਲਿਨੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ, ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੁਗੰਧ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਬੈਰਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਮਲਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਨਰ ਛੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਭਵਾ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਰਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੰਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਜਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਦਰਪੁਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਅੰਬਾ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਸੰਗਮਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ, ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜਜਨਮਾਂ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੱਖਣੀ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ, ਪੱਛਮੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ, ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੋਈ, ਅਮਰਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੰਖ ਲੱਖਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਦੀ ਵੀ ਐਂਵੇ ਹੀ, ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਇੰਨਾ ਹੀ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸ਼ਰਵ, ਅੰਬਾ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।