ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਚੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤਾਮਰਾਭ ਉੱਤੇ ਕਾਦਰਵਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਗੁਹਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਰਾ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੁਪਰਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਿਸ਼ਾਚਕਾ ਉੱਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹਰਿਕੂਟਾ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਕੁਮੁਦਾ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਅੰਜਨਾ ਉੱਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਰਾ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਉਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੋਗਵਿਲਾਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਥੇ ਹਨ। ਮੁਕੁਟਾ ਉੱਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਕੇਤੁ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰੀ ਪਰਵਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੈਵਸਵਤ, ਸੋਮ, ਵਾਯੁ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਚਾਰ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਗੁਹਾ, ਕੁਬੇਰ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਹੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਹਰ ਇਕ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਥੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲਾਗਿਨਿਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਦੇਵਕੂਟ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਮਹਾਕੂਟਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੋਨੇ, ਬੈਰੀਲ, ਮਾਣਕ, ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਪੁੱਖਰਾਜ ਵਰਗੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਲੱਖਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਚੰਪਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਅਸਨ ਰੁੱਖ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਉਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ, ਇਕੱਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗਿਰਦੇ ਝਰਨੇ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਵਗਦੇ ਦਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੰਗ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਕਈ-ਕਈ ਤਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਲਗਾਤਾਰ ਛਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਦਾ ਘੇਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, "ਭੂਤਵਨ" ਨਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਅਦਭੁਤ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਮੀਨਾਰਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਚੰਗੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਰਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਘਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਡਪ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਥੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦ੍ਰ, ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਰਿੱਛ, ਬਾਘ, ਊਠ ਤੇ ਬੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਉਲੂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਹਰਣ ਅਤੇ ਊਠ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ, ਭਾਰੀ-ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਮਥ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ, ਹਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਰੂਆਂ ਵਾਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗ-ਭੰਗੀਮਾਵਾਂ 'ਚ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲ, ਸ਼ੰਖ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਭੇਰੀ, ਡਿੰਡਿਮਾ, ਗੋਮੁਖਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਚੋਟੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਲਾਸ ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉਥੇ ਭਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਲਿਨੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਦੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਹਿਕ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਬੈਰੀਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਮਹਿਕਦਾਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਮੁਦਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ, ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਭਵ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਰੀਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੰਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਦਵਿਜਾਂ), ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿਹੜਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਤਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਵਿਅਪਕ ਹਨ।