ਸੁਪਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਪਿਤਾ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਰ ਇਕ ਵਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਲੌਕਿਕ ਹੈ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਤੀਆਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਲਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ ਅਤੇ ਨਾਗਾਤਮਾ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਦੁੰਬਰੀ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅਮਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬ ਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜਦੇਵ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਬੀਜਾਪੂਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗੁਰੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੌਮੁਦੀ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਥਲਪਦਮ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧ ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਹੇਠ, ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਨਾਗਰਾਜ ਸ਼ੇਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਲ ਹਨ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਲ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਕਰਕ ਹੈ। ਪਨਾਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਖਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਨਰ ਅਤੇ ਨਾਗ, ਅਤੇ ਮਨੋਹਰਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਗਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ, ਤੇ ਸੰਤਾਨਕ ਵਨ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਸਵੈਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੰਝ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਅਰਣਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਤਾਂਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਇੰਦਰ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਮੁਦ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨਕੋਟਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਕਾਸ ਦੇ ਅੜਸਠ ਨਗਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨੀਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਨਗਰ ਹਨ। ਵੈਨੁਸੌਧਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਹਨ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ, ਕਰੰਜ ਵਿੱਚ ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਅਤੇ ਵਸੁਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਵਸੁ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਤਨਧਾਰਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਸਨ ਏਕਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਗਜਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਦੁર્ગਾ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਵੱਸੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਦਿਤਯ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਲਿਆਂ ਉਥੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਉੱਚਤਮ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਅੱਸੀ ਦੈਵੀ ਨਗਰ ਹਨ। ਸੁਨੀਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਟਾ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਗਰ ਹਨ। ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੌ ਨਗਰ ਹਨ। ਤਾਮ੍ਰਾਭ ਉੱਤੇ ਕਾਦਰਵੇਯਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਉੱਤੇ ਗੁਹਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੈਤੋਦਰਾ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਚਕਾ ਉੱਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿਕੂਟਾ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਕੁਮੁਦ ਉੱਤੇ ਕਿਨਰ, ਅੰਜਨਾ ਉੱਤੇ ਚਾਰਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਪਾਂਡੁਰ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਨਗਰ ਹਨ। ਇਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਜੋ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੈਤਯ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਨਗਰ ਹਨ। ਮੁਕੁਟਾ ਉੱਤੇ ਨਾਗ, ਪੁਸ਼ਪਕੇਤੁ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਤਮ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੈਵਸਵਤ, ਸੋਮ, ਵਾਇੁ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਚਾਰ ਆਸਨ ਹਨ। ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਗੁਹਾ, ਕੁਬੇਰ, ਸੋਮ ਆਦਿ ਦੇ ਆਸਨ ਵੀ ਹਨ। ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਜੋ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਹੀ ਹਨ। ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲਤ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲਾਗਿਨਿਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਕੂਟਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੋਨੇ, ਵੈਦੂਰਯ, ਮਾਣਕ, ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਪੀਤਪੁਸ਼ਪ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ, ਲੱਖਾਂ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕਮਲ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਬਕੁਲ, ਆਸਨ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਣਿਜਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੁੱਚੇ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ, ਇਕੱਲੇ ਨਦੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੜਦੇ ਝਰਨੇ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੰਗ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਈ-ਕਈ ਤਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਥੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਛਾਂਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਭੂਤਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਣਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਰਣਿਆ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣਾ ਚਮਕਦਾਰ ਨਿਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।