ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਸਿਤੋਦਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਰਾਪਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਮਧੁਮਾਨ, ਅੰਜਨਾ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟਾ ਨਾਮਕ ਪਰਵਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪਾਂਡੁਰਾ, ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰਾ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਵਤ ਸ਼੍ਰੀ-ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਸੰਖਕੁਟਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਹੰਸ ਪਰਵਤ, ਨਾਗ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੈਲਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਨੀਲਾ, ਕੰਟਕਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਪਰਵਤ, ਪੁਸ਼ਪਕੋਸ਼, ਪ੍ਰਸ਼ੈਲਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਜਾ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਾਹ ਪਰਵਤ, ਮਹਾਨ ਮਯੂਰ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਜਾਰੁਧੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਮਹਿਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘਾਟੀਆਂ, ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਵਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਬਿਲ੍ਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤਾਲਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਗ-ਸਵਰੂਪ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਦੁੰਬਰਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਅੰਬ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਗਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਪੂਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ। ਕੌਮੁਦੀ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਥਲਪਦਮਾ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਣੀ ਹੈ, ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਲ ਹੈ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਹਲ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਰਾਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦਾ ਕਰਾਂਡਾ ਹੈ। ਪਨਾਸਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਸਮੇਤ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਖਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਹਰਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਤਾਨਕਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਿਤਾਂਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ, ਪਾਵਨ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਮੁਦ ਪਰਵਤ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਸੁਵਰਨਕੋਟਰ ਨਾਮਕ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਕ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਢ਼-ਠੱਤਰ (68) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨੀਲ ਪਰਵਤ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵਣੁਸੌਧਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਨਜ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤਾ, ਅਤੇ ਵਸੁਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਵਸੁਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਰਤਨਧਾਰਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ ਇੱਕ-ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਮਕ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਗਜਸ਼ੈਲਾ ਉੱਤੇ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਸੁ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਦਿਤਯ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅੱਸੀ (80) ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੰਚਕੂਟਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਹੈ। ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੌ ਅਣਮਾਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਮ੍ਰਾਭਾ ਉੱਤੇ ਕਾਦਰਵੇਯਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਉੱਤੇ ਗੁਹਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਰਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਪਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਚਕਾ ਉੱਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿਕੂਟਾ ਉੱਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਕੁਮੁਦਾ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ, ਅੰਜਨਾ ਉੱਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਰਾ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਯਾਨਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੈਤ੍ਯ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਕੁਟਾ ਉੱਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਕੇਤੁ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ, ਸੋਮ, ਵਾਯੁ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਚਾਰ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਗੁਹਾ, ਕੁਬੇਰ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ (ਸ਼ਿਵ) ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੰਡ (ਬ੍ਰਹਮੰਡ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਡ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰ, ਵਨ, ਪਹਾੜ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵ, ਸਿੱਧ, ਨਾਗ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।