ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਲਾਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨੀਲਾ ਪਰਵਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਯਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਯਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਰਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਮਯਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਮਯਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਰਵਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੁਰੁ ਲੋਕ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ—ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਦੂਜਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਇਲਾਵ੍ਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੰਬੇ ਖੇਤਰ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਲੰਬੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਯਜਨ-ਵੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ। ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਧਿਆ ਮੇਰੂ ਦਾ ਇਲਾਵ੍ਰਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਰਵਤ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਵਤ ਹੈ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮਾਲਯਵਾਨ ਦੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਵਰਸ਼-ਪਰਵਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਿਮਵਾਨ ਪਰਵਤ ਵਧੇਰੇ ਬਰਫੀਲਾ ਹੈ, ਹੇਮਕੂਟਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ। ਮੇਰੂ ਪਰਵਤ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਲਾ, ਬੇਰਿਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਚਿੱਟਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਅਤੇ ਮੋਰ ਦੀ ਪੂੰਛ ਵਰਗਾ ਰੰਗੀਨ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਪਰਵਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟਾ ਪਰਵਤ ਹਨ। ਕੈਲਾਸਾ, ਗੰਧਮਾਦਾ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਵੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਾਧ ਅਤੇ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰਾ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪਰਵਤ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਅਤੇ ਜਾਰੂਚੀ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪਰਵਤ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ; ਇਹ ਵੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਨ। ਬੁਧਜੀਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਪਰਵਤਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾ-ਪਰਵਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੂ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪਰਵਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਚੋਟੀ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਚੋਟੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਉੱਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਕੇਤੁਰਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਪੱਛਮੀ ਵਿਪੁਲਾ ਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵੱਠਾ ਰੁੱਖ ਉੱਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉੱਤਰੀ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਵਟ ਰੁੱਖ ਉੱਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਪਰਵਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ, ਅਲੌਕਿਕ ਦੇਵ-ਖੇਲ-ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਣੋ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੈਤਰਰਥ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਭ੍ਰਾਜਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ, ਫਿਰ ਸ਼ਸ਼्ठੇਸ਼ਵਰ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੀਏਸ਼ਵਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਮ੍ਰਕੇਸ਼ਵਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪਰਵਤਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰੁਨੋਧਾ ਝੀਲ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਨਸਾ ਝੀਲ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਿਤੋਦਾ ਝੀਲ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹਾਭਦਰਾ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੈਗਮੇਯਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਮਾਰਾ ਦਾ; ਅਰੁਨੋਧਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਪਰਵਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ: ਸਿਤਾਂਤਾ, ਕੁਰੰਦਾ, ਕੁਰਾਰਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅਚਲਾ ਪਰਵਤ; ਵਿਕਾਰਾ, ਮਨੀਸ਼ੈਲਾ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਵਨ, ਉੱਤਮ ਅਚਲਾ, ਮਹਾਨੀਲਾ, ਰੁਚਕਾ, ਸਬਿੰਦੁ, ਅਤੇ ਦਰਦੁਰਾ ਵੀ। ਵੇਨੁਮਾਨ, ਸਮੇਘਾ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਵਤ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਪਰਵਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇਹ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹਨ। ਹਰ ਮਹਾਨ ਪਰਵਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਮਾਨਸਾ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਹਾਨ ਪਰਵਤ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਦੱਸੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ: ਸ਼ੈਲਾ, ਵਿਸ਼ਿਰਾ, ਸ਼ਿਖਰਾ, ਉੱਤਮ ਅਚਲਾ, ਏਕ-ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਮਹਾਸ਼ੂਲਾ, ਗਜ-ਸ਼ੈਲਾ, ਪਿਸ਼ਾਚਕਾ, ਪੰਚ-ਸ਼ੈਲਾ, ਕੈਲਾਸਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹਿਮਵਾਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਉੱਤਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਵਤ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਹਰ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ...