ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੈਵਸਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਯੰਤਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ, ਮਹੋਦਯਾ ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਪੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਇਹ ਥਾਂ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵ-ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਲ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਵਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਹਾ-ਬਾਹੂ ਸ਼ਰਵਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਨ, ਰਤਨ-ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਮਹਲ ਸੀ, ਜੋ ਆਧੀ ਚੌੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਪਦਮਜਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਯਮ, ਸੋਮ, ਵਰੁਣ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵੀ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਆਵਾਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਨ; ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਭਿੰਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੈਲਾਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬੈਠੇ ਸਨ; ਸਨਕ, ਸਨੰਦ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭੋਗ ਦਾ ਖੇਤਰ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਥੇ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਆਵਾਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਸੁਯਸ਼ਾ, ਸੁਨੇਤਰਾ, ਅਤੇ ਮਦਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਵਰਸ਼ਮੀਲਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਕੁਝ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ ਵੱਸਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਜੰਬੂਨਦਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਮੱਧ-ਦੀਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੌ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਦੀ, ਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਨੌ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਮਹਾਦੀਪ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਚਾਸ ਕਰੋੜ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਲੋਕਾਲੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਰਸ਼-ਪਹਾੜ ਹਨ। ਜਠਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਹੇਮਕੂਟਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਹਿਮਵਾਨ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਦੋ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਧਰਾਧਰ ਅਤੇ ਮਾਲਯਵਾਨ; ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ—ਇਹ ਦੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ। ਹਿਮਵਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਹੇਮਕੂਟਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਿਵਰਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹਰਿਵਰਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੇਰੂ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਹੈ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਮਯਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਰਮਯਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਮਯਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣਮਯਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੁਰੂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਵਾਂਗ, ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਰ। ਚਾਰ ਲੰਬੇ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ; ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੰਬੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅਧ-ਵੇਦਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵੀ; ਦੱਖਣੀ ਅਧ-ਵੇਦਿਕ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਉੱਤਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਤਿੰਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੇਰੂ ਦਾ ਮੱਧ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਹੈ; ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੇ ਉੱਤਰ। ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਮਹਾ ਪਹਾੜ ਮਾਲਯਵਾਨ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਪਰੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮਾਲਯਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਵਰਸ਼-ਪਹਾੜ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ; ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਿਮਵਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਫੀਲਾ ਹੈ, ਹੇਮਕੂਟਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।