ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਰਾਜਾ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਬਹੁ, ਸਾਵਣ, ਅਨਘ, ਸੁਤਾਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਵ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਅਗਨੀ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਏ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਪਵਮਾਨ, ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚੀ—ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਵਮਾਨ ਰਗੜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਵਕ ਨੂੰ ਵਿਦਿਊਤ ਅਗਨਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਚੀ ਸੂਰਜੀ ਅਗਨਿ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ੍ਵਾਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਅਗਨੀਆਂ, ਫਿਰ ਉਨੰਜਾ ਅਤੇ ਨੌਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗ્નਿਸ਼੍ਵਾਤਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਿਤਰ ਹਨ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਸ੍ਵਧਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ, ਅਗ્નਿਸ਼੍ਵਾਤਤ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਨਾ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਮੇਨਾ ਨੇ ਮੈਨਾਕਾ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਮਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਭਵ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਜਨਮੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸ੍ਵਧਾ ਮਹਾਰਾਜ ਮੇਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇੱਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ੍ਯਾਣੀ, ਸਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦੱਖ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਵ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਹ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੁਦ੍ਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ: "ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੁਦ੍ਰੋ।" ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ, ਉੱਚੇ, ਛੋਟੇ, ਬੌਨੇ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਸ਼ਕ, ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਆਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਛੜੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਭਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਐਸੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਭਵ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਧਨ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—"ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ! ਤੁਸੀਂ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਜੀਵ ਨਾ ਬਣਾਓ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਧਨ੍ਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਵਭਾਵ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਤੂੰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ।" ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਥਾਣੁ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ। ਰੁਦ੍ਰ, ਦਯਾਲੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਰ, ਯੋਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ, ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਮ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਡਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ, ਗੁਣ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਬਿਨਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਿਲਾਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਆਧਿਕਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪਿਨਾਕੀ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਵੀ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਰਕ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਠਾਈਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਤੜਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪੁਰੁਹੂਤ ਅਤੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ, ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਤੁਰੀਆ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ? ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਕੇ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਵ ਦੀ ਅਪਾਰ ਤੇਜਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਰਾਜ਼, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਠ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਦਯਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰਕ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕੋ, ਹੇ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਜ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਾਂਗ, ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।