ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅਚੰਭੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਟੀਅਾਂ ਦੀ ਬਾਕੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਦੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਚੋਟੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਦੋਹਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਪਦਮਰਾਗਾ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲਾਲ ਮੂੰਗੇ ਵਾਂਗ ਤਜੱਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮਣਕਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਕਾਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਵਿਦੂਸ਼ਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਥੇ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਰਸ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੋਹਣੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨਗਰੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਗਨਿ ਦੇ ਵਾਸ ਲਈ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਦੇ ਵਾਸ ਲਈ ਵੈਵਸਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੰਧਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ, ਮਹੋਦਯਾ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤਾਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੰਗਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਾਹੁ ਸ਼ਰਵ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਭਗਵਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਧਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਮਰਾਗਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਦਮਜਾ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਮਹਲ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਯਮ, ਸੋਮ, ਵਰੁਣ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਨਗਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵੀ ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਸਨਕ, ਸਨੰਦ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਭੋਗ ਦਾ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਗਣੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਸੁਯਸ਼ਾ, ਸੁਨੇਤਰਾ ਅਤੇ ਮਦਨ ਵੀ ਹਨ; ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਦੇ ਉੱਤੇ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਵੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣਾ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਸ਼ਾਮਿਲਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਜੰਬੂਨਦਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੈਦੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਰਿਆ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਵਿਵਰਣਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਘੇਰਾ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਮਾਪ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਖੰਡ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋਹਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਦੋਹਣਾ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਫੇਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਹਾੜ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਰਨਣਯੋਗ ਵਰਸ਼ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਠਰ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧਰਾਧਰ ਅਤੇ ਮਾਲਯਵਾਨ ਦੋ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉਥੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਵਤ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੇਰੂ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ।