ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਭਿ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਨਾਭਿ, ਜੋ ਬੜੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਕ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵਸਾ ਲਿਆ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੰਗਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭੁੱਖਾ, ਛਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ "ਭਾਰਤ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਬੜਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਮੈਰੂ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉਚਾ ਹੈ, ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਪਾਸੇ ਪਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਟੇ ਕਟੋਰੇ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚੋਟੀ ਤੇ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਪਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਘੇਰਾਈ ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਸ਼ਮਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੰਨੇ ਹੀ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬੇਅੰਤ ਲੰਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਲ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਪਦਮਰਾਗਾ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੀਲਮ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਕਸ਼ੀਦਾਰ ਤਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਰਗਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਤੁਰਚਾਲੀ ਲੋਕ, ਸੁੰਦਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨਾਰੀਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰੇ ਸਰੀਰ, ਮਸਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਵਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਐਸੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਹੈ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹਰ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੈਵਸਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਮਹੋਦਯਾ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਹਰ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਗਰੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਚੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਠੜੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਸ਼ਰਵਾ (ਸ਼ਿਵ), ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਨ, ਮਣਕਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਧ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਦਮਰਾਗਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਦਮਜਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਸੋਮ, ਵਰੁਣ, ਨਿਰੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਨਗਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਐਸੇ ਹੀ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸੰਨਤਕੁਮਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਸ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਥਾਂ ਯੋਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਭੋਗ ਦਾ; ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਣੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮਾਵਾਂ ਸੁਯਸ਼ਾ, ਸੁਨੇਤਰਾ ਅਤੇ ਮਦਨ ਵੀ ਹਨ; ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਸ਼ਮਿਲਾ ਰੁੱਖ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਪੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰਸ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਬੂਨਾਦਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ "ਸ਼ੁਭ ਮੱਧ ਮਹਾਂਦੀਪ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।