ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜੋ ਸ਼੍ਵేత ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਹਿਰਣਮਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਰ੍ਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਕੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਖੇਤਰ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਗੰਧਮਾਦਨ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਆਤਮ-ਅਧ੍ਯਯਨ ਵਿੱਚ ਲਗ ਰਹੇ। ਆਤਮ-ਅਧ੍ਯਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਧ੍ਯਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਵਿਰੁੱਧਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਉਚ-ਨੀਵਾਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ। ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਗਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਆਮ ਜੀਵ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਅੱਠ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਇਥੇ ਸਰਵੋਚ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਾਭਿ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਾਭਿ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੀ ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵੀਰ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰੂਪ ਮਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨੰਗਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਛਾਲਾਂ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ‘ਭਾਰਤ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਮੇਰੁ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਪਾਸੇ-ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਟੇ ਪਿਆਲੇ ਵਾਂਗ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚੋਟੀ ਬਤੀ-ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਿਧੀ ਉਸਦੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਧੱਤੂਰੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡ-ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਦਭੁਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੰਨੇ ਹੀ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਚੋਟੀ ਨਾਲੋਂ ਦੋਹਣੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਪਦਮਰਾਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਗੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਉਥੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਭਾਰੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਜਲ-ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਮਲ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਉਥੇ ਹਨ। ਐਸੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਹੈ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੈਵਸ੍ਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਯਮ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਆਂਕਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹਨੇਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਮਹੋਦਯਾ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਤੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧ, ਯਕ੍ਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵੱਡਾ ਮਹਲ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਡਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਂਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਰਵ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਨ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਹਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ, ਪਰ ਦਿਵ੍ਯ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਦਮਜਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਰਸਦਾਰੀ, ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਮੇਰੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।