ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਲਮਲਦਵੀਪ ਦੇ ਸਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਵਪੁਸ਼ਮਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਰੀਤ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ: ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਖੇਤਰ, ਹਰੀਤ ਨੇ ਹਾਰੀਤ, ਜੀਮੂਤ ਨੇ ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ ਨੇ ਰੋਹਿਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ ਨੇ ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸਾ ਨੇ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਲਮਲਦਵੀਪ ਦੇ ਸਤੋਂ ਖੇਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮੈਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਂਤਭਯਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਭਾਈ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਸੁਖੋਦਯ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਸਨ। ਇਹ ਸਤੋਂ ਖੇਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਮੈਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵਸਾਇਆ, ਜੋ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਸੁਖ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਭਗਤੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਕਾਮਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਇਆ। ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਗਤ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ, ਭਾਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਗੋਮਾਨ, ਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਭੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਤੀਜਾ ਹਰੀਵਰਸ਼, ਚੌਥਾ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ, ਪੰਜਵਾਂ ਰਮਿਆ, ਛੇਵਾਂ ਹਿਰਣਮਾਨ, ਸੱਤਵਾਂ ਕੁਰੁ, ਅੱਠਵਾਂ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਕੇਤੁਮਾਲ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸੁਣੋ: ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਹੇਮਾ ਖੇਤਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਹੇਮਕੂਟ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਧ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨੂੰ (ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ), ਨੀਲਾਚਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ, ਹਿਰਣਮਯਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਸ਼੍ਵੇਤ, ਕੁਰੁ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਰਸ਼, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਅਤੇ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨੂੰ ਗੰਧਮਾਦਨ ਖੇਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿਆ, ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਵ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ। ਸਵ-ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਖੇਤਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਦਮ ਦੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਮੌਤ। ਇਥੇ ਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਜਾਂ ਮੱਧਮ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲ-ਅਚਲ ਜੀਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਗਤ ਜਾਂ ਆਕਸਮਿਕ ਅਨੁਯਾਈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਅੱਠ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ; ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਥੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਾਭੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਨਾਭੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਭ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ। ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਉਸ ਨੇ, ਪੂਰਨ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨੰਗਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ, ਛਾਲੇ ਵਾਲਾ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਦਵੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਚੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਡਿੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕਾਈਆਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਉਲਟੇ ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਚੌਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰ ਚੋਟੀ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵੀਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਖੇਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।