ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਦਿਨ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧੀਆਂ ਜਨਮ ਲਏ। ਮੈਰੂ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੇ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਵੀ। ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਭੂਤੀ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ—ਤੁਸ਼ਟੀ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ—ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧੀ ਅਪਚਿਤੀ ਵੀ ਜਨਮੀ। ਫਿਰ, ਪੁਲਹਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖ਼ਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਧੀ ਜਨਮੀ—ਕਰਦਮ, ਵਰੀਅੰਸ, ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਣੁ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਨਕਪਿਤਾ, ਪਿਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪૃਥਿਵੀਸਮ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ—ਦੱਤੌਰਣਾ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ। ਸੁਭਾਗੀ ਸਨਨਤੀ ਨੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ। ਕ੍ਰਤੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾਖਿਲਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੁ, ਰਾਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ ਵੀ ਹਨ। ਅੰਗੀਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ੍ਰਮ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਛੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਇੱਕ ਧੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ: ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ, ਭਵਯ, ਮੂਰਤੀ, ਆਪ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਅਤੇ ਸੋਮਾ। ਉਰਜਾ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਰਾਜਾ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਬਹੁ, ਸਾਵਨ, ਅਨਘ, ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਆਤਮ-ਭੂਆ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭਵ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਸੁਵਾਹਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਹਨ: ਪਾਵਮਾਨਾ, ਪਾਵਕ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ। ਪਾਵਮਾਨਾ ਘਸਾਈ ਦੀ ਅਗਨਿ ਹੈ, ਪਾਵਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀ ਅਗਨਿ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ ਸੂਰਜੀ ਅਗਨਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਹੋਏ। ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੁਨਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ, ਵਰਤਧਾਰੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਿਤਰ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਯਜਮਾਨ ਹਨ, ਕੁਝ ਅਯਜਮਾਨ। ਯਜਮਾਨ ਅਗ્નਿਸ਼ਵਾਤ ਹਨ, ਹੋਰ ਬਰਹਿਸ਼ਦ। ਸਵਧਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਮੇਨਾ ਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ। ਮੇਨਾ ਨੇ ਮੈਨਾਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਉਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਭਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਯਜਨਾ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਵਧਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਮੈਰੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ, ਸਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਭਵ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਰਚੇ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨਿਰਮਲ, ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਪਿਤਾਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਕਦੇ ਉੱਚੇ, ਕਦੇ ਛੋਟੇ, ਕਦੇ ਬੌਨੇ, ਸੁਭਾਗੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਲਤਾਪਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਭਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਭਵ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਨੇ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਅਜਮਰ ਜੀਵ ਨ ਬਣਾਓ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਬਣਾਓ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਬਣਾਓ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਜਰਾਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਰਚ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਥਾਣੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ। ਦਇਆਲੂ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਵਿਅਰਾਗੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸ਼ਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਵਿਅਰਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਤਿਆਗੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਰਾਗ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜਨਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵਿਅਰਾਗ ਅਤੇ ਆਧਿਕਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਹਨ; ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪਿਨਾਕੀ, ਨੀਲਾ-ਲਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—even ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਵੀ, ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਠਾਈਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੱਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।