ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭੂ, ਭੁਵਹ, ਸਵਰ, ਮਹਸ, ਜਨ, ਤਪਸ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ, ਪਾਤਾਲ, ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੱਡਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮਹਾਨਾਥ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਯਮ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਗਤ ਅੰਡ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਮਹਰ ਲੋਕ, ਜਨ ਲੋਕ, ਤਪ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ—ਇਹ ਸੱਤ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੱਤ ਤਲ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਤਲ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਰਕ ਹਨ। ਮਹਾਤਲ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਾਵ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੰਤ, ਮੂਚਕੁੰਦ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ-ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਰਸਾਤਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਸ਼ਾਰਕਰ ਤਲਾਤਲ ਹੈ, ਪੀਤ ਨੂੰ ਸੁਤਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਟਲ ਪ੍ਰਵਾਲ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਅਤਲ ਅਤੇ ਤਲ ਦੋਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਲ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵੀ। ਘਣੇ ਤਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕ ਲੱਖ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ। ਰਸਾਤਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਾਸੁਕੀ ਆਦਿ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤਲਾਤਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਚਨ, ਹਿਰਣਿਆਕ੍ਸ਼, ਨਰਕ ਆਦਿ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸੁਤਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਵੈਨਾਇਕ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਟਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ, ਤਾਰਕ, ਅਗ્નਿਮੁਖ, ਮਹਾਂਤਕ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਟਲ ਨੂੰ ਕੰਬਲਾ, ਅਸ਼੍ਵ, ਮਹਾਕੁੰਭ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਨਾਮੁਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਵਿਟਲ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਲ ਲੋਕ ਸੋਹਣੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਅੰਬਾ, ਸਕੰਦ, ਨੰਦਿਨ ਅਤੇ ਗਣ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਤਲ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੰਬੂ, ਪਲਕ੍ਸ਼, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਕਰ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਅਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ—ਲੂਣ ਪਾਣੀ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਸਦਾ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਅਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਸ਼ੇਣ ਨਾਮਕ, ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਅਨਿਰੁੱਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸਵੈ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਅਨਿਰੁੱਧਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਸਨੰਦਨ, ਸਨਕ, ਸਨਾਤਨ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਆਦਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਕਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਠੇ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਤੋਂ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇਕੋ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਮੇਧਾ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਅਤੇ ਵਸੁ।