ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਜੀਵ, ਚਮਕਦਾ ਚੰਦ, ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ), ਵਾਯੂ ਤੇ ਅੱਗ—all ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਨ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਯਕ੍ਸ਼, ਯਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਸੂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਚੀ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ, ਲਜਾ, ਧੀਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ। ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ, ਸੁਰਭੀ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਸੁਮਨਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇੰਦਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—all ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਦਭੁੱਤ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਲਾਦਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜਦ ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਖਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੋਲੇ, "ਅਜਨਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਤੂੰ ਪਿਤਾਮਹ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਹੈਂ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਪਰਮਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ 'ਨੰਦੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਕਰ, ਹੇ ਨੰਦਿਨ! ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਅੱਜ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਮਿਹਰ ਕਰ। ਹੇ ਨੰਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੇਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਿਫਤਯੋਗ ਹੈਂ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਝੁਕ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੇਖੋ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਨੰਦੀ, ਜੋ ਇਥੇ ਯਗ੍ਯ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੁਰ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਨੰਦੀ, ਜੋ ਇਥੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲੋਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਖਜਾਨਾ ਲੱਭ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਦ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਨ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ। ਸ਼ਿਲਾਦਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਰਿਗ੍ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦ ਦੀ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਦਿਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਤੇ ਉਪਭਾਗ, ਆਯੁਰ੍ਵੇਦ, ਧਨੁਰ੍ਵੇਦ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲਛਣ ਵੀ ਸਿਖਾਏ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ—ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ, ਜੋ ਤਪ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਨੰਦੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਸਚਰਜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਆਯੁ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, "ਹਾਏ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ!" ਤੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ!" ਇਹ ਕਰੁਣ ਰੋਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਤੇ ਉਮਾ-ਪਤੀ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਜਿੰਨੇ ਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਦਾਦਾ ਵੀ; ਉਹ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ, ਮੁਰਝਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਤਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਸੁਖਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੰਜ-ਮੁੱਖੀ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਪਰਮਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਪੁੱਤਰ ਨੰਦਿਨ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭੇਜੇ ਸਨ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" "ਇਸ ਤੌਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੀਰ ਨਾ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਜਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ—ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।