ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਅਖਿਆ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਕਲਪਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਕ ਕਲਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਅਜੇ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤਰਕ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹੀ ਢੰਗ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਠ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ ਵੀ, ਸਭ ਦੇ ਮਕਸਦ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਤੀ ਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਵਰਣ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਸੰਤਾਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਆਈ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੁੜ ਖੋ ਗਏ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਦਵਿਜ), ਜਦੋਂ ਆਧਾ ਪਰਮ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਈ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਵੀ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਵਿਗਲਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹੱਤਤੱਤ ਵੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਗਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਬਣੇ, ਉਹ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਮਨਸਾ ਜਨਮੇ। ਪਰ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਜੋ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਿਤਾ-ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਧ-ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਦੇਵ ਅਰਧ-ਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ—even ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਚਾਰਯ—ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤ ਅਰਧ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਧ ਸਕੇ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਨੇ ਪਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਰੀ ਵੀ, ਜੋ ਅੰਡਜ (ਅੰਡੇ ਤੋਂ), ਪਦਮਜ (ਕਮਲ ਤੋਂ), ਅਤੇ ਭਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਪਰਾਰਧ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਚਲਿਤ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ਿ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੁੜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਭਵ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਸਾਸ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਨੀਵੇਂ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਗਿਆ; ਉਸਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਓਮ' ਅੱਖਰ, ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਅਰਧ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸੰਯਮ ਰਾਹੀਂ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਯਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਯਥਾਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਸੂਰਣੇ, ਜਮੀਕੰਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ। ਹਿਰਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਕਿਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਲ (ਟਾਈਮ) ਦਾ ਰੂਪ, ਪੁਰੁਸ਼, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਨੀਲਾ-ਲਾਲ) ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਾਲ, ਸਮੇਂ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਰਚਿਆ। ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਠ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ: "ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਭਵ, ਜੋ ਤੱਤ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਸ਼ਰਵ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਗੰਧਿਤ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਈਸ਼, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਛੂਹਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਹੋ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਤੇਜ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਸੋਮ, ਹੇ ਅਮਰ, ਹੇ ਉਗ੍ਰ, ਹੇ ਯਜਮਾਨ, ਹੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਪਿਤਰ-ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਭਾਗੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।