ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧੇਰੇ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸਾਲਾਨਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਥਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਸੰਧਿ ਭਾਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਪੂਰਨਤਾ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ ਭਾਗ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਇਕ-ਇਕ ਭਾਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਧਿ ਦੀ ਵਿਥਾ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿ ਭਾਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮੀਤੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਆਇਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਵਯੰਭੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੀ। ਉਹ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਲੇਛਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਠੱਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਕਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਯ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮੀਤੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਕਾਰਣਾਂ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅਧਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਸੰਧਿ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ— ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਤਰ-ਅਣਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਆਪਸੀ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ-ਉੱਤੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਦਰਦੀ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ, ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾ ਹੱਦਾਂ, ਨਿਕਾਲੇ ਹੋਏ, ਬਿਨਾ ਮੋਹ ਜਾਂ ਲਾਜ ਦੇ, ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ, ਤਾਕਤ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਘਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਚੀਹ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤ ਤੇ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਝਗੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸੁਕਾ ਪੈ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਉਦਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਕੂਏ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੱਧ, ਮਾਸ, ਜੜਾਂ, ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਛਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਕੋਈ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਤ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਗਿਰ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਲੋਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮਨ ਦੁਖ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਸਮਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਸਮਤਾ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਗੁਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਯੁਗ ਪਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਤੋਂ ਬਚੇ ਲੋਕ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਪੂਰਨ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਬੀਜ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅ-ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਤ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਵੇਦਕ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ, ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਫਲਦੇ-ਫੂਲਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਕ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਰਸਾਏ, ਉਹ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਘਾਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਉਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਕਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਕ-ਇਕ ਪਿੱਛੇ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਸੁਖ, ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ, ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਅਗਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।