ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਉੱਚ-ਨੀਵ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਸਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਕੋਈ ਝਗੜਾ, ਵੈਰ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ। ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਤੋਗੁਣੀ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਘਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਜਦ ਪੂਰਨਤਾ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੂਰਨਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਦੀ ਸੁਕਸ਼ਮਤਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਦਲਾਂ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ 'ਘਰ-ਵৃਖ' ਨਿਕਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਉਪਜੇ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੁੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋਈ, ਤੇ ਰਜ ਤੇ ਲੋਭ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਘਰ-ਵ੍ਰਿਖ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਘਰ-ਵ੍ਰਿਖ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੁੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਕਪੜੇ, ਫਲ, ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ ਤੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਉਪਜੀਆਂ। ਹਰ ਗੁੱਛ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਧੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਲੋਕ ਖੁਸ਼, ਪੂਸ਼ਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਲੋਭ ਵਧ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵੁੱਡੇ ਤੇ ਮਧੂ ਛੀਨ ਲਏ। ਇਸ ਲੋਭੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਾਮਨਾ-ਵ੍ਰਿਖ ਤੇ ਮਧੂ ਮੁੜ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਪੂਰਨਤਾ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਠੰਢ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਰਗੇ ਦੁੰਦ ਵਧੇ, ਤੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਕਪੜੇ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਓਟਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋੜ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੁੰਦਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਕਾਮਨਾ-ਵ੍ਰਿਖ ਤੇ ਮਧੂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਲੋਕ ਝਗੜਿਆਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੂਰਨਤਾ ਉਪਜੀ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੀਂਹ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਬਣੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜੇਹੜਾ ਜਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ, ਜੰਗਲੀ-ਘਰੇਲੂ, ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟੇ ਉਪਜੇ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਜ ਤੇ ਲੋਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ, ਖੇਤ, ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਹੜਪ ਲਿਆ। ਇਸ ਉਲਟੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਬਣ ਗਈਆਂ। ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਕੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਤੋਂ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਲ ਚਲਾ ਕੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੌਦੇ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ, ਕਈ ਜਲ-ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਗਾਏ ਹੋਏ ਪੌਦੇ ਉਪਜੇ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਧਨ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ (ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਰਚੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਈ। ਕੁਝ ਪੁੰਨਵੰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਪਸ਼ੁ-ਯਾਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਅਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੋਭ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਵਪਾਰ, ਯੁੱਧ ਤੇ ਸੱਚਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਅਣਸ਼ਚਿੱਤਤਾ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਆਚਰਨ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਗਏ।