ਸੰਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਸਵਾਰ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਚਾਦਰ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨੇਊ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਦਲਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਸੁਕੇਸ਼, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਕਣਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੰਵਰਤ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਨਗਨਤਾ, ਵਾਮਮਾਰਗ ਅਤੇ ਉਲਟ ਵਰਤਾਵ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਤੇ ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਹੌਲੀਆਂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਸੋਮਾ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਅੱਗ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰੀ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਸਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਦ ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਸਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਭਸਮ' ਹੈ; ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ 'ਭਸਮ' ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਭਸਮ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਪਸੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ; ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ; ਸੋਮਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਭਾਵਕਤ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਭਸਮ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨੋ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਰੂਪ ਭਸਮ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਲਈ, ਨਵੀਂ ਜਣੀ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਭਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਜਦ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਅਤੇ ਕਪਿਲ ਯੋਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਸਵੈਯੰਭੂ ਵਲੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ; ਇਹ ਰਚਨਾ ਮੈਂ ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਜ, ਮੋਹ ਤੇ ਡਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੰਗੇ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਉਹ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਨੰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਤਮ-ਸਯਮ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਕਪੜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਧੀਰਜ, ਅਡੋਲਤਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਪੂਰਨ ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਮਾਨ-ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਵਚ ਹਨ। ਜੋ ਭਸਮ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਵ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਜਦ ਉਹ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਭਸਮ ਉਹਨਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚਤਮ ਵਰਤ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ ਮਾਰਗ ਲਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖਸ਼ਮਤਾ, ਗੁਰੂਤਾ, ਲਘੁਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਛਾ, ਕਾਮਨਾ, ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ-ਇਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸਮਰਥਾ—ਇਹ ਮਾਰਗ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਜੋ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਖਸ਼ਮਤਾ, ਗੁਰੂਤਾ, ਲਘੁਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਾਮਿਕ ਵਰਤ ਅਪਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਭਿਮਾਨ, ਮੋਹ, ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ-ਜਨਿਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਯਮੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਪਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋਜਨਮੇ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤੇ ਹੋਏ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਭਾਵ ਦੇ ਭਗਤ, ਭਾਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਦਧੀਚ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਾਏਣ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਸਥਿਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ, ਨਗਨ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰੋ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਦਧੀਚ ਨੇ ਕਿਵੇਂ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਕਸ਼ੁਪਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ?