ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਤਮਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਠਦੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਾਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—"ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੁਜਾ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਣਪਤਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਜੋ ਕੁਲ ਨਾਰੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਤੱਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਨਿਗੰਬ, ਬਾਲਕ, ਉੱਤਮ ਵੈਰਾਗੀ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਚਨ ਬੋਲਦੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਰਾਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਰਾਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਮਹਾਨ, ਗੁਪਤ ਤੇ ਲਿੰਗਧਾਰੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਖ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮੁੰਡਿਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸਣਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਨਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਚਿੱਤ ਨਾਲ। ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਆਤਮਾ ਖੁਦ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਖ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਗਿਆਂ, ਇਹੀ ਕਰਮ ਕਰੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਡਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ, ਲੋਭ ਤੇ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਭਯੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦਨ-ਜਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਫੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ 'ਹੁੰ' ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। "ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਰਧਨਾਰੀਸਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਹੈ।" ਉਹ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਚੰਬਰ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ, ਤੇ ਸਪ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਪਸ਼ੂਪਤਿ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ—ਉਸ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਮੰਗੋ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਹੈ।" ਤਦ, ਉਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ—ਭ੍ਰਿਗੂ, ਅੰਗਿਰਸ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਸੁਕੇਸ਼, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕਣਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਵਰਤ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਖ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਨਿਗੰਬਤਾ, ਵਾਮਚਾਰੀ ਤੇ ਉਲਟ ਆਚਰਨ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਅਨੁਸਰੀਯ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਤਿਆਗਯ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ— "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੋਮਾ (ਅਮ੍ਰਿਤ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਅੱਗ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਢੋਹਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅੱਗ ਕਈ ਵਾਰੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਖ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਰਾਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਦੀ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਯੁ ਸ਼ਾਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਰਾਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਭਸਮ' ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ 'ਭਸਮ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਭਸਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਜਗਤ—ਚਲ-ਅਚਲ—ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ; ਸੋਮਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਿਆਂ, ਰਾਖ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਰਾਖ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਰਾਖ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਤੇ ਕਪਿਲ ਯੋਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਰਚਨਾ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਲਾਜ, ਮੋਹ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।