ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਅਗਨਿ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਰਜਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪੱਖ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਜੋ ਜੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਅਜਰ ਅਮਰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਅੰਗੂਠੇ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਧਾਰ ਅੱਠ ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਧਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੋਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦਾ ਤਲ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌੜਾ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਆਧਾਰ 'ਚ ਗਾਈ ਦੀ ਮੁੰਹ ਵਾਂਗ ਅਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਹੋਵੇ, ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ ਅਤੇ ਚੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਰਗਾ ਪੱਟਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਤਾਮੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਆਧਾਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਗੋਲ, ਚੌਕੋਣ, ਛੇ-ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਤਿਕੋਣੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਿਰਵਿਘਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਕ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਾਈ ਜਾਏ, ਜੋ ਵੇਦੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਣ। ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਜਿਤਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਖੋਗੇ ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿੰਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇਵਦਾਰੂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹਰੇ ਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਚੋਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਈ ਸੀ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਸਨ, ਤੇ ਕਈ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਢੇਕਲੀ ਨੂੰ ਸੀਟ ਬਣਾਇਆ, ਕੁਝ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਕੁਝ ਨੇ ਵੀਰ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਆਸਨ ਲਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਆ ਗਿਆ— ਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਦੇਵਦਾਰੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ ਹੋਇਆ, ਨੰਗੇ ਸਨ, ਤੇ ਅਜੀਬ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੜ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਸਨ। ਕਦੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ। ਕਦੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ, ਕਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੱਜਦੇ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਿੱਖ ਮੰਗਦੇ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧੂਪ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾ, ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ—" "ਚਾਹੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ; ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਗੁਪਤ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਹਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਸਮਝਣੇ ਔਖੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੋ, ਉਹੀ ਹੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ।" "ਭਵ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਭ ਨੂੰ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਅਣੰਤ ਬਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" "ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਪੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਨਾਸਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ, ਗੰਗਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਆਧਾਰ ਨੂੰ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" "ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ, ਕਾਮਦੇਵ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" "ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ, ਬਲਿਦਾਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਦੰਡਧਾਰੀ, ਸਮੇਂ, ਪਾਸਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" "ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ, ਸੌ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ, ਵਰਤਮਾਨ, ਹਲੇ-ਚਲੇ ਸਭ ਕੁਝ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਦਇਆ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" "ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਜੋਗ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ।" ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਰੂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। "ਸਦਾ ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਜੋ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।" "ਨਿਰਾਕਾਰ, ਸੁੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਘੁੰਘਰੂ ਵਾਲੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਤੇ 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।