ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰਕ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚਾਰ ਭੇਦ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਕਈ ਢੰਗ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਾਫ਼ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਰੌਦਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਸੌਮਿਆ ਸੋਮ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣੀ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—'ਉਹ ਸਤ੍ਰੀ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਾਂ'—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖੋ। ਜੇ ਇਹ ਸਮਝ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਫਿਰ ਚਲਣ ਤੇ ਅਚਲ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੋਹ ਤੇ ਦੁਵੈਸ਼, ਮਿਲਣ ਤੇ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕਰਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣ ਯੋਗ ਕੰਮ—all ਤਿਆਗ ਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ—even ਜੇ ਉਹ ਅਕਾਰ ਵਿਚ ਵਖਰੇ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰੂ ਅਰਨੇ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਤ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦਰੂ ਅਰਨੇ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਣਵਾਸੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਪੜਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ? ਉਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ—ਦਰੂ ਅਰਨੇ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਮ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬਲਿਦਾਨੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਰੂ ਅਰਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਖੇਡ ਵਿਚ, ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੈਰਾਗੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਨੰਗੇ, ਅਣਗਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ। ਉਹ ਦਰੂ ਅਰਨੇ ਵਿਚ ਆਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ, ਭਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਾਮਦੇਵ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਹ ਛਿੜਕਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਬੜਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਜੀਬ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਖੜੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਢੀਲੇ ਕਰਕੇ, ਆਸਪਾਸ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਉਸਦੇ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਤੇ ਮੋਹਤਾਜ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਾਜ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਔਰਤ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ, ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਵੱਡਾ ਚੁੰਨੀ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਉਹ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਹੋਰ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਹੋਰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਬੈਠ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਦੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਬੈਠੋ।" ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਕਈਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਕਪੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਭਟਕ ਗਈਆਂ—even ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—ਭਾਵਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਗੁਆ ਲਈ, ਤੇ ਯਗ੍ਯ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਸ ਜਨਮ ਲੈਣ ਪਏ ਤੇ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਸੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ, ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਰਾਜਾ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੱਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਰੂ ਅਰਨੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਿਆ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹੈ।