ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਵਿੱਚ ‘ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ meters (ਛੰਦ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਟ-ਵૃਖ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੁੱਖ ਉਸਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਇਸ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ, ਬੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਵਾਲੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਛਿੜਕ ਕੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੋਣਾ ਤੇ ਛਿੜਕਣਾ ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਅਰਘਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਲ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਸ ਤੇ ਚੰਦਨ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਪਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਇਫਲ, ਕਕੋਲ, ਕਪੂਰ, ਬਹੁਮੂਲ ਤੇ ਤਮਾਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਰਘਿਆ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਰੇ, ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਤਿਲ, ਘਿਉ, ਰਾਈ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੌ, ਚਾਵਲ, ਬਹੁਮੂਲ ਤੇ ਤਮਾਲਾ, ਵਿਭੂਤੀ ਅਤੇ ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਗਾਯਤਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ‘ਓਂ’—ਜੇਹੜਾ ਵੇਦ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਹੈ—ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਤੇ ਪੰਜ ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਪਾਸ, ਨੰਦਿਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਮਸਤਕ ਤੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰਿ-ਮੁਖੀ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਆਪਣੀ ਸਤੀਆ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ, ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੇ ਵਰਤ ਵਾਲੀ, ਮਾਂ, ਪੈਰ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲੀ—ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ, ਸਕੰਦ, ਵਿਨਾਇਕ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਓਂ’ ਤੋਂ ‘ਨਮਃ’ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਲ ਰੂਪ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਨ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੁੜੀ ‘ਅਣਿਮਾ’ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ‘ਲਘਿਮਾ’ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ‘ਮਹਿਮਾ’ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੁੜੀ, ਅਗਨਿ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਅਟਲ ਇੱਛਾ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਖ ਤੇ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜ੍ਯਤਾ ਹੈ, ਮਧ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ। ਧਰਮ ਆਦਿਕ ਗੁਣ ਮੱਧ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੇ ਚਾਰ ਮੱਧ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਤਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ‘ਮੈਂ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ’—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਸਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਵਾਮਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਗਾਯਤਰੀ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ ਤੇ ਅਘੋਰਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਈਸ਼ਾਨ: ਸਰਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਚਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅਰਘਿਆ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਗਊ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਗਊ ਦੇ ਉਤਪਾਦ, ਘਿਉ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਲਮਈ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰਾਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਧਕ ਨੇ ਸਫੈਦ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਕਪੂਰ, ਜਾਤੀ ਤੇ ਚੰਪਕ ਫੁੱਲ ਵਰਤਣੇ ਹਨ। ਸਫੈਦ ਕਰੇਰ, ਮੋਤੀਆ, ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕੁੰਭੀ, ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਪਲਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਸ਼ੰਖ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਮਾਨ ਮੰਤ੍ਰ, ਵਾਮੀਯਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੂਕਤ, ਰਾਜਨੀ-ਸੂਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਤਾਰ, ਸ਼ਿਰਸਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਥਰਵ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਭਾਰੁੰਡ, ਅਰੁਣ, ਵਾਰੁਣ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ, ਵੇਦਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲਮਈ ਸੂਕਤ, ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ—ਜਟਾਧਾਰੀ—ਵਾਨਰ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿ਷্ণੁ (ਬ੍ਰਿਹਚੰਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਸਾਮਨ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ।" ਵੀਰੂਪਾਖ੍ਯ, ਸਕੰਦ, ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਿਵ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਇਹ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਰਗ ਹੈ।