ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਵਿਧੀਵਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ “ਗੰਧਦ੍ਵਾਰਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍ਸ਼ਾਮ” ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੈਲਾ ਕੱਪੜਾ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਵਾਂ ਚਿੱਟਾ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਹਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭਵ ਦੇ ਧਿਆਨ-ਯਗ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਨ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਭਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ Dubਕੇ, ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਸੁਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਵੱਧੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਿਰਨ ਦੀ ਸਿੰਗ, ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ਾ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਵਮਾਨ, ਤੇ ਤ੍ਵਰਿਤ ਸੁਕਤਾਂ, ਤਰਤਸਮੰਦੀ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਦੋ ਸ਼ਾਂਤਿ ਸੁਕਤਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਏਕ ਸ਼ਾਂਤਿ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਲ ਲਾ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਪੰਜ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਾ ਫੜ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਲ ਪੀਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾ ਕੇ। ਫਿਰ, ਅਪਮ੍ਰਸ਼ (ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਨੀ ਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋਣ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਫਿਰ, ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ: “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਮਾਂ ਆ ਜਾਏ,” ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ, ਆਚਮਨ ਲਈ ਅਤੇ ਅਰਘ ਦੇਣ ਲਈ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਚਾਹੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਓਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਅੱਧ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ 108 ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੱਕ ਮਾਲਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ। ਫਿਰ, ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, “ਹੇ ਪਰਮ ਚੋਟੀ ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ!” ਆਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ, ਉਜਲੇ ਤੇਜ, ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੜ ਸੂਰਜ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਸੂਰਿਆ ਸੁਕਤਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੁੜ, ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਸੱਦਦਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ,” ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਜਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਜਲ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਲ ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨੇਊ (ਯਜ੍ਯੋਪਵੀਤ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਾਂਏ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸੱਜੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਂਗਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਣ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ। ਇਉਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਯਜ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯਜ੍ਯ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਯਜ੍ਯ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਯਜ੍ਯ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਯਜ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣਾ ਦੇਵ-ਯਜ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਭੂਤ-ਯਜ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਭੋਜਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਸਤੀਆ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁਸ਼੍ਯ-ਯਜ੍ਯ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰ-ਯਜ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾ-ਯਜ੍ਯ ਸਭ ਲੱਛਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਨੀਲਕੰਠ ਸ਼ੰਕਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਵੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਜਰੂਰ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਝੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਛੱਪਰਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਤੱਕ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਰਿਗਵੇਦ ਨਾਲ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਨਾਲ ਪੂੰਛ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਸਾਮਵੇਦ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਅਥਰਵੇਦ ਅਤੇ ਆੰਗੀਰਸ ਸੁਕਤਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ; ਨੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਧੋ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਯੋਗ੍ਯ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ, ਤੇ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰੇ।