ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁਰਚ ਪਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਨ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਅੱਗਨ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਗੰਦਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਗੰਦਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਕਮਲ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਭਸਮ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਉਪਲੱਬਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਉੱਧ੍ਰਿਤਾਸੀਤੀ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਲੈਣੀ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣਾ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਗੰਧਦ੍ਵਾਰਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍ਸ਼ਾਂ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਲਗਾਏ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਮੁੜ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਿਮਰ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਵ ਦਾ ਧਿਆਨ-ਯਜ੍ਯ ਕਰੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਮੁੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਭਵ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਲੈ ਕੇ, ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ। ਮੁੜ ਮੁੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਣ ਵਧੇ। ਹਿਰਣ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਪਲਾਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ), ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੇ। ਮੰਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਪਾਵਮਾਨ, ਤੁਵਰਿਤਾ, ਤਰਤਸਮੰਡੀ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਦੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੂਕਤਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ, ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਫੜ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੋਲ ਬਣਾਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ। ਫਿਰ, ਦੁਖ-ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਉੱਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, “ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਆਉਣ,” ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਵੀ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਰਘਯ ਦੇਵੇ; ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੇ। ਉਹ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਓਮ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਅੱਧ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ 108 ਵਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕਰੇ। ਅਰਘਯ ਦੇ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ,” ਆਖ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੇ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ। ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਸੂਕਤ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਆਪ, ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੁੜ ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, “ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ,” ਆਖ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾ ਪਾਣੀ ਹਰ ਥਾਂ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਜਨੇਊ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ। ਪੰਡਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ; ਇਉਂ ਹੀ, ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਕਰੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਯਜ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੇਵ-ਯਜ੍ਯ, ਮਨੁੱਖ-ਯਜ੍ਯ, ਭੂਤ-ਯਜ੍ਯ ਅਤੇ ਪਿਤਰ-ਯਜ੍ਯ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣਾ ਦੇਵ-ਯਜ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਲਾਭ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।