ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਤੂੰ ਆਪ, ਨਾਰਾਯਣ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇੰਦਰ—ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ, ਭਾਗਵਾਨ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਵੱਲ ਰੂਖ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ, “ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ।” ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਾਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੰਦੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਪੂਜਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵਿਧੀ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਲਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸ਼ੈਲਾਦਿ ਆਦਿ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਮ-ਦਾਨ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਧੀ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁਰਚ ਪੀ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਉਤਮ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮੈਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੇ ਮਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਕਮਲ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ, ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਰਾਖ ਲਓ, ਇਹ ਸਭ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਵੀ ਰੱਖੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਧੋਵੋ, ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨਿਕਾਲੋ, ਫਿਰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਰੋ। 'ਉੱਧ੍ਰਿਤਾਸੀਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ, ਮਿੱਟੀ ਲਓ, ਨਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਪਾਓ, ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ, ਕੁਝ ਮੈਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। 'ਗੰਧਦ੍ਵਾਰਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍ਸ਼ਾਮ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਗਾਯ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਵਰਤੋ। ਮੁੜ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੈਲਾ ਕੱਪੜਾ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਰੋ। ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਲਈ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦੋ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਭਵ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਹੋਮ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰੋ, ਭਵ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਵੋ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਬਣਾਓ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾ ਕੇ 'ਅਘਮਰਸ਼ਣ' ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹੋ; ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਕੁਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੋ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਮੁੜ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਣ ਵਧੇ। ਹਿਰਣ ਦੀ ਸਿੰਗ, ਪਲਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਹੋਏ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ, ਪਾਵਮਾਨ, ਤੇ ਤ੍ਵਰਿਤ ਸੁਕਤ, ਤਰਤਸਮੰਡੀ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਦੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁਕਤ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਜੰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਰੱਖੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ। ਫਿਰ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਸਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਜਾਤੀ। ਫਿਰ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੱਦੋ ਕਿ “ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਆਉਣ,” ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅਰਘਯਾ ਦਿਓ; ਬੈਠੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੋ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਓਮ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਅੱਧ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ 108 ਵਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਪੋ। ਅਰਘਯਾ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ,” ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵੇਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।