ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਰਾਹ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਪੱਕੇ ਫਲ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਮਨੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੱਕ, ਅਠਾਈ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਗਣ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।” ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਵੇਦਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੇਵ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣੇ? ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਨੇ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪ, ਨਾਰਾਇਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ।” ਅਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ, ਭਗਵਾਨ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਪਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਿਵੇਂ ਪੂਜੇ ਜਾਣ? ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ। ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਪਹਾੜ ਜਨਮੀ ਨੂੰ, ਲਿੰਗ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਾਈ। ਫਿਰ, ਨੰਦੀ, ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਰਮ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸਨਾਨ, ਅਰਪਣਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁਰਚਾ ਪੀ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰੁਣ ਸਨਾਨ, ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਅਗਨਿਯ ਸਨਾਨ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਲਿਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੇ ਮਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਜੇ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਨ੍ਹਾਏ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਕੌਮਲ ਕਮਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਲਈ, ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਭਸਮ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਵੀ ਸਨਾਨ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਉੱਧ੍ਰਿਤਾਸੀਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਲੈਣੀ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਗੰਧਦਵਾਰਾਂ ਦੁਰਾਧਰਸ਼ਾਂ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਲਾ ਕਪੜਾ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਭਵ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕੂਲ ਕਰਕੇ, ਭਵ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਕੂਲ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਡੁੱਬੀ ਲਾ ਕੇ, ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਕੂਲ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਧੇ। ਹਰਣ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਪਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ, ਪਾਵਮਾਨ, ਤੇ ਤ੍ਵਰਿਤ ਸੁਕਤਾਂ, ਤਰਤਸਮੰਡੀ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਦੋ ਸ਼ਾਂਤਿ ਸੁਕਤਾਂ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।