ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ! ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ (ਅਗਨਿ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਵਾ (ਵਾਯੁ) ਦਾ ਪਟਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਸ ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ (ਆਕਾਸ਼) ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ। ਇਹ ਮਹੱਤੱਤੱਤਤੱਤ ਤੱਤ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਡ (ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ) ਦੇ ਸੱਤ ਪਰਤ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਡ ਦੀ ਆਤਮਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਣਗਿਣਤ, ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਰ ਇਕ ਅੰਡ ਵਿੱਚ, ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷ਣੁ ਅਤੇ ਭਵ (ਰੁਦ੍ਰ) ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਹੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਤੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਜੀ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਰਚੈਤਾ, ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਭਵ, ਵਿ਷ਣੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ — ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹਨ। ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਇਹੀ 'ਪਿਤਾਮਹ' (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਾਰਥਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਿਨਾਂ। ਹੁਣ, ਇਸ ਮੁਢਲੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ 'ਇੱਕ ਦਿਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਲੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਮਾ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਾਤਾ, ਦੇਵਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇਹ ਸਭ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਵਾਰੀ ਹੈ। ਹਰ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ (ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ) ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ। ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸੰਧਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਤ੍ਰੇਤਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਦੁਆਪਰ ਲਈ ਦੋ ਸੌ, ਤੇ ਕਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ। ਸੰਧਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਯੁਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ — ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ, ਤਿਸ਼ਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗਾਂ ਲਈ। ਪੰਦਰਾਂ ਪਲਕਾਂ (ਅੱਖ ਦੀ ਝਪਕ) ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਹ ਕਾਠਾ ਇੱਕ ਕਲਾ, ਤੇ ਤੀਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਇੱਕ ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਅੰਧੇਰਾ ਪੱਖ ਦਿਨ ਤੇ ਚਾਨਣ ਪੱਖ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੀਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੇ ਸੱਠ ਮਹੀਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਲ ਹੀ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੱਖਣੀ ਚਾਲ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਹ ਸਾਲ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਦਿਨ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਤੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ — ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ। ਹੋਰ ਨੱਬੇ ਸਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਸਾਲ ਹਨ — ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ। ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣੋ — ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ। ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਫਿਰ ਦੁਆਪਰ, ਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਕਲੀ ਯੁਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੁਗ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਦਾਂ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਲੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਹਨ। ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਿਆਦ, ਸੰਧਿਆ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਛੱਤੀ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨਤਾਲੀ ਲੱਖ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਰਤ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਾਪਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧੀਵਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦੇ ਹਨ।