ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਤਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮੁਕਤੀ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਚੌਥੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣਗੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਚਾਰੇ ਭੇਦ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਵੀ ਚਾਰੇ ਸਤੰਭ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੀ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ—ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ—ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰੇ ਆਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਲੋਕ, ਫਿਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ—ਜਨਾ, ਤਪਸ, ਸਤਯ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਅੱਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਥੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਹੈ; ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਮਹਾਨ ਲੋਕ। ਪੰਜਵਾਂ ਜਨਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਛੇਵਾਂ ਤਪਸ ਲੋਕ, ਤੇ ਸਤਯ ਲੋਕ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਲੋਕ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਾਪਸੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਸਕੰਦੇ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਲੋਕ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਸਥਾ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਭ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਪੈਰ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਕੁਮਾਰ ਦਾ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ—ਇਸ ਲਈ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਥਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਮ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵਗਿਆ, ਉਹ ਜੀਵ ਜਿਹੜੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ "ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ" ਕਹਾਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ ਨਾਮਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਪਸ਼ੂ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਮੁੜ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਇਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਹਾਰ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੋ ਥਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ; ਤੇ ਇਹ ਅਜਨਮੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਹਰ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਹੜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੀ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ। ਅਜਨਮੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਦੀ ਅੱਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਹੈ—ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰਾਜ ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਰਾਗ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਪਸੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ: "ਜੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਗਾਯਤਰੀ ਰਾਹੀਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਆਪਣੀ ਗਾਯਤਰੀ ਰਾਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।" ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਪ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜਗਤ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਸਕਣਗੇ? ਕਿਸ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ?" "ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰਵ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੱਸ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਨਾ ਤਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ—ਨਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੇਦ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਨਾ ਧਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਸਿਵਾਏ ਧਿਆਨ ਦੇ।" "ਸੱਤਵੇਂ, ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਨੁ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਤੇਰਾ ਪੌਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਫਿਰ, ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ, ਤੇ ਉਸ ਕਲਪ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਪਹਿਲੇ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਖੁਦ ਵਿਆਸ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼੍ਵੇਤ ਬਣਾਂਗਾ, ਜਟਾ ਵਾਲਾ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਚਗਲਾ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ। ਉੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਚੇਲੇ ਵੀ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼੍ਵੇਤ, ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ਿਖਾ, ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਯ, ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤ ਹੋਣਗੇ।" "ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਮਾਰਗ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ।