ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ?” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਧੰਨ ਭਗਵਾਨ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਕੋਮਲ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿਆਂ?” ਤਦੋਂ ਧੰਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਭਵਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਮਝ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਸ ਹੋਵੇ, ਬੱਚੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਧੰਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ। ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਬੱਚੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਸ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਧੰਨ ਭਗਵਾਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੋਵਿੰਦ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਤੇ ਘੰਭੀਰ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਬੂੰਦਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੇ ਗੁਣ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸੋਭਾਵਾਨ ਜੀਵ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੱਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉੱਭਰ ਆਏ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ? ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਬੇਹਿਸਾਬ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਵਿਚੋਂ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਨਮ ਲਏ। ਉਹ ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਬੜੀ ਤੇਜ ਤੇ ਉੱਚੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਦਿੱਤੇ। ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਮਾ-ਪਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਵਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੰਨ ਭਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ, ਹੱਸ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਜਦ ਸਫੈਦ ਯੁਗ ਸੀ, ਤਦ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਸੀ; ਸਫੈਦ ਮੁੜੀ, ਸਫੈਦ ਮਾਲਾ, ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸਫੈਦ ਰੰਗ। ਮੇਰੀ ਹੱਡੀਆਂ, ਵਾਲ, ਖ਼ੂਨ, ਤੇ ਲਾਲੀ ਵੀ ਸਫੈਦ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਸਫੈਦ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਫੈਦ-ਲਾਲ ਤੇ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਗਾਇਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰੀ ਗੁਪਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੈਂ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ‘ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ’ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਦੁਇਜ) ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਮੁੜ ‘ਲੋਹਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ— ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਲਾਲੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਯੁਗ ਨੂੰ ਲੋਹਿਤ ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਜੀਵ ਲਾਲ ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਗਾਇਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਤਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੇ ਰੰਗ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ‘ਵਾਮਦੇਵ’ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਉਸ ਦੂਜੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਦੁਇਜ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਮੁੜ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵਾਂ, ਯੁਗ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪੀਲਾ ਸਰੂਪ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਦੇਵੀ, ਪੀਲੇ-ਸਰੀਰ ਤੇ ਪੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਇਤਰੀ ਆਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। ਉੱਥੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ‘ਤਤਪੁਰੁਸ਼’ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਕਨਕੰਦਾ।