ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਜੰਮੀ; ਸੁਆਦ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣੀ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਸਪর্শ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹਵਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨੇ ਰੂਪ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਘੇਰਿਆ, ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਨੇ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਗਨੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ, ਜੋ ਸਪর্শ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਇੱਕ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵੈਕਾਰਿਕਾ, ਜੋ ਸਤਵਿਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋ ਸਕੇ। ਮਹਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ (ਕੌਸ्मिक ਐਗ) ਰਚਿਆ; ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬੁਲਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਘੇਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾ ਘੇਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਹਤ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਕਮਲ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅੰਡਿਆਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੈ। ਹਰ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅਤੇ ਭਵ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਘਟਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲੈ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਜਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਤਮਸ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਰਚਤਾ, ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਭਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹਨ; ਹਰ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਦੱਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਸ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 'ਇੱਕ ਦਿਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਵੀ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਪ੍ਰਲੈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਦੈਵੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਗ ਵੀ; ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸੰਧੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਦੋ ਸੌ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਛੇ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ, ਦੋ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ, ਤਿਸ਼ਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਝਪਕ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਅੱਖ ਦੀਆਂ ਤੀਹ ਕਾਠਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਹ ਕਲਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ, ਅਤੇ ਐਸਾ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਮੁੜ ਦੱਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਅੰਧੇਰਾ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਚੰਨਣ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਹ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਮਹੀਨੇ, ਅਤੇ ਸਾਠ ਹੋਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪਦੰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਦਸ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਯਾਨੀ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਗਤ ਦੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੰਗਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਮੁੜ ਦੱਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਤਰਾਏਣ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੱਖਣਾਏਣ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਹ ਸਾਲ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਦਿਨ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਾਠ ਸਾਲ ਐਸੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਹੋਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਉਤਪੱਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਦੰਡ, ਲਿੰਗਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।