ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੰਕਲਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮুনি ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਚਕ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ—ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ—ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਗਿਆਤ ਹੈ। ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਚਕ ਸੁਤ ਜੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਧੁਨੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਲਕੜੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। 'ਅ', 'ਉ', 'ਮ'—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਸਥੂਲ, ਸੂਖਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹਨ, ਉਹ 'ਓਮ' ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਰਿਗਵੇਦ, ਗਰਦਨ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਦਿਲ ਅਥਰਵੇਦ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤਮੋ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਸਤੋ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਸੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਬੀ ਵਿੱਚ, ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਲਈ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ਼ਾਨ ਦੇ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਬੰਧੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਪੁਰਾਣਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ, ਸੌ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਪਰ ਆਦਿਕ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਗਿਆਰਾਂ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਇਹ ਪਾਠ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਫਿਰ ਤੱਤਵਾਤਮਕ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਆਵਰਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਰਵ ਤੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਅੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਉਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯਜ, ਯੁਗ ਅਤੇ ਕਲਪ, ਉਸ ਦੇ ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰ੍ਹੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਤੇ ਨਿਯਤ ਚੱਕਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਘਾਟ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਤੇ ਨਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਵਿਰਿੰਚੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਠ ਭਿੰਨਤਾ, ਉਸਦੇ ਰੋਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੁਲਭਤਾ, ਸ਼ਿਲਾਦ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਕਮਲਜਨਮ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਤਿਸ਼ਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਮਿਲਾਪ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ, ਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੇ ਸੂਰ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਘਵਾਹਨ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵਲੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਘਰ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ, ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰਕ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਾਸ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੰਭੋਗ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਤੇ ਭੈ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸਤੀ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਣ ਆਦਿ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੁਣ, ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਦਧੀਚਿ ਅਤੇ ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੰਦੀ ਦੇ ਜਨਮ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਸਤੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਕੜ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।