ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦିଵିଶେଷାନ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ଵିଶ୍ଵଧାତ୍ରୀ ତ୍ଵଜାଖ୍ଯା ଚ ଶୈଵୀ ସା ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ମୃତା

ସେଇ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅପ୍ରକଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ବିଶ୍ୱର ଧାରଣ କରୁଥିବା ମା, ଏବଂ 'ଅଜା' ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଏହି ଶୈବୀ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।

ତାମଜାଂ ଲୋହିତାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ କୃଷ୍ଣାମେକାଂ ବହୁପ୍ରଜାମ୍ ଜନିତ୍ରୀମନୁଶେତେ ସ୍ମ ଜୁଷମାଣଃ ସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍

ସେଇ ଅଜା, ଲାଲ, ସଧା, କଳା ରୂପରେ ଏକା ଥିବା ବହୁ ପ୍ରଜାର ମା। ସ୍ୱରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସେ ମା ଅଜାଙ୍କୁ ସହ ଶୟନ କଲେ।

ତାମେଵାଜାମଜୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଂ ଜହାତି ଚ ଅଜା ଜନିତ୍ରୀ ଜଗତାଂ ସାଜେନ ସମଧିଷ୍ଠିତା

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମହୀନ ପୁରୁଷ, ସେ ମାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଛାଡି ଯାଇଥାଏ। ଏହି ଅଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, ଅଜାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସ ମହାନ୍ ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଚ ଅଜାଜ୍ଞଯା ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ସର୍ଗକାଲେ ଗୁଣୈସ୍ ତ୍ରିଭିଃ

ଏହି ଅଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ସମୟରେ, ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଏବଂ ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମହତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସିସୃକ୍ଷଯା ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍ ଵ୍ଯକ୍ତସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ଚାତ୍ମନାଧିଷ୍ଠିତୋ ମହାନ୍

ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମହତ୍ ଅପ୍ରକଟ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ୱୟଂ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ପ୍ରକଟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

ମହତସ୍ତୁ ତଥା ଵୃତ୍ତିଃ ସଂକଲ୍ପାଧ୍ଯଵସାଯିକା ମହତସ୍ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅହଂକାରୋ ରଜୋ ଽଧିକଃ

ମହତ୍ ରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ସଂକଳ୍ପର କ୍ରିୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମହତ୍ ରୁ ରଜୋଗୁଣ ପ୍ରଧାନ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ତେନୈଵ ଚାଵୃତଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଅହଂକାରସ୍ ତମୋ ଽଧିକଃ ମହତୋ ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଂ ସର୍ଗକୃଦ୍ଵୈ ବଭୂଵ ଚ

ସେଇ ଅହଂକାର, ଯାହା ତମୋଗୁଣ ପ୍ରଧାନ, ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ଆବୃତ ହୋଇ, ତାହାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

ଅହଂକାରାଚ୍ଛବ୍ଦମାତ୍ରଂ ତସ୍ମାଦାକାଶମଵ୍ଯଯମ୍ ସଶବ୍ଦମାଵୃଣୋତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦକାରଣମ୍

ଅହଂକାରରୁ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତାହାରୁ ଅବିନାଶୀ ଆକାଶ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଆକାଶ ଶବ୍ଦ ଧାରଣ କରି, ଶବ୍ଦର କାରଣ ହୁଏ।

ତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ଭୂତସର୍ଗଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତ୍ଵେଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ତଥାକାଶାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଵାଯୁର୍ ମହାନ୍ମୁନେ

ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱରୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି ଘଟେ, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଆକାଶରୁ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ମହାମୁନି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ରୂପମାତ୍ରଂ ତୁ ତତୋ ଽଗ୍ନିଶ୍ଚ ରସସ୍ତତଃ ରସାଦାପଃ ଶୁଭାସ୍ତାଭ୍ଯୋ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ଧରା ତତଃ

ତାହାରୁ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ପରେ ଅଗ୍ନି; ରସରୁ ଜଳ, ଯାହା ଶୁଭ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠାରୁ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାରୁ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଆଵୃଣୋଦ୍ଧି ତଥାକାଶଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଆଵୃଣୋଦ୍ରୂପମାତ୍ରଂ ତୁ ଵାଯୁର୍ଵାତି କ୍ରିଯାତ୍ମକଃ

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆକାଶ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। କ୍ରିୟାଶୀଳ ବାୟୁ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।

ଆଵୃଣୋଦ୍ରସମାତ୍ରଂ ଵୈ ଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଭାଵସୁଃ ଆଵୃଣ୍ଵାନା ଗନ୍ଧମାତ୍ରମ୍ ଆପଃ ସର୍ଵରସାତ୍ମିକାଃ

ଦେବତା ଅଗ୍ନି ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲେ। ସମସ୍ତ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।

କ୍ଷ୍ମା ସା ପଞ୍ଚଗୁଣା ତସ୍ମାଦ୍ ଏକୋନା ରସସମ୍ଭଵାଃ ତ୍ରିଗୁଣୋ ଭଗଵାନ୍ଵହ୍ନିର୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ପର୍ଶସମ୍ଭଵଃ

ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଗୁଣୀ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହାରୁ କମ୍ ରସ ଥିବା ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବାୟୁ, ସ୍ପର୍ଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଦୁଇ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ଅଵକାଶସ୍ତତୋ ଦେଵ ଏକମାତ୍ରସ୍ତୁ ନିଷ୍କଲଃ ତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ଭୂତସର୍ଗଶ୍ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଶ୍ ଚ ପରସ୍ପରମ୍

ତାପରେ, ଆକାଶ ଏକ ଗୁଣର ଦେବତା, ଅଖଣ୍ଡ। ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱରୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଵୈକାରିକଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଵୈ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ସର୍ଗସ୍ ତଥାପ୍ଯହଂକାରାଦ୍ ଏଵମତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀ ଭାବରେ ବୈକାରିକ ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅହଂକାରରୁ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତୁ ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମନଶ୍ଚୈଵୋଭଯାତ୍ମକମ୍

ଏଠାରୁ ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦୁଇଟିର ଗୁଣ ଥିବା ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଧରିବା ପାଇଁ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ଚ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଅଵତୀର୍ଣଃ ପିତାମହଃ

ମହତ୍ ଠାରୁ ନିଜେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାଏଁ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି । ସେଇ ଅଣ୍ଡରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଅଣ୍ଡଂ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ଵାରିଣା ପ୍ରାଵୃତଂ ବହିଃ ଆପୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତଦ୍ବାହ୍ଯସ୍ତେଜସା ଵୃତାଃ

ଅଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ପରିମାଣର ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇଛି । ସେହି ପାଣିକୁ ମଧ୍ୟ, ତାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି ।

ତେଜୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ଵାଯୁନା ଵୃତମ୍ ଵାଯୁର୍ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ନଭସା ଵୃତଃ

ଅଗ୍ନିକୁ ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ବାୟୁ ଢାକି ରହିଛି । ଏବଂ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ, ତାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଆକାଶ ଘେରି ରହିଛି ।

ଆକାଶେନାଵୃତୋ ଵାଯୁର୍ ଅହଂକାରେଣ ଶବ୍ଦଜଃ ମହତା ଶବ୍ଦହେତୁର୍ଵୈ ପ୍ରଧାନେନାଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍

ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଢାକି ରହିଛି, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଅହଂକାରରୁ । ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ଶବ୍ଦର କାରଣ, ସେଠି ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି ।

ସପ୍ତାଣ୍ଡାଵରଣାନ୍ଯାହୁସ୍ ତସ୍ଯାତ୍ମା କମଲାସନଃ କୋଟିକୋଟିଯୁତାନ୍ଯତ୍ର ଚାଣ୍ଡାନି କଥିତାନି ତୁ

ଏହି ଅଣ୍ଡର ସାତଟି ଆବରଣ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଆତ୍ମା କମଳାସନୀ, ଏଠାରେ କୋଟି କୋଟି ଅଣ୍ଡ ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଏ ।

ତତ୍ରତତ୍ର ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ହରଯୋ ଭଵାଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଧାନେନ ତଦା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶମ୍ଭୋସ୍ତୁ ସଂନିଧିମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ।

ଲଯଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଆନ୍ଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଇତି କୀର୍ତିତମ୍ ସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରତିସର୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥିତେଃ କର୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ

ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ । ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ରକ୍ଷାର କର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ।

ସର୍ଗେ ଚ ରଜସା ଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରତିପାଲନେ ପ୍ରତିସର୍ଗେ ତମୋଦ୍ରିକ୍ତଃ ସ ଏଵ ତ୍ରିଵିଧଃ କ୍ରମାତ୍

ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ରଜୋଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ପାଳନରେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରଳୟରେ ତମୋଗୁଣରେ ବେଶି ଅଛନ୍ତି । ଏଭଳି କ୍ରମେ ସେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ଆଦିକର୍ତା ଚ ଭୂତାନାଂ ସଂହର୍ତା ପରିପାଲକଃ ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଧିପତିଃ ଶିଵଃ

ସେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଆଦି ସୃଷ୍ଟା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ । ଏହିପରି, ମହେଶ୍ୱର ଦେବ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାଲିକ ।

ସଦାଶିଵୋ ଭଵୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵାତ୍ମକୋ ଯତଃ ଏକଦଣ୍ଡେ ତଥା ଲୋକା ଇମେ କର୍ତା ପିତାମହଃ

ସଦାଶିବ, ଭବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ।

ପ୍ରାକୃତଃ କଥିତସ୍ତ୍ଵେଷ ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତୋ ମଯା ସର୍ଗଶ୍ ଚାବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରାଥମିକଃ ଶୁଭଃ

ଏହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ । ଏବଂ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଶୁଭ ସୃଷ୍ଟି ବିଚାର ଛାଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଅଥ ପ୍ରାଥମିକସ୍ଯେହ ଯଃ କାଲସ୍ତଦହଃ ସ୍ମୃତମ୍ ସର୍ଗସ୍ଯ ତାଦୃଶୀ ରାତ୍ରିଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ସମାସତଃ

ଏଠାରେ ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟିର ସମୟକୁ 'ଦିନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସୃଷ୍ଟିର ରାତି ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟର ରାତି ହେଉଛି ।