ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚେତି ଯଦାହୁର୍ଲିଙ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ ଗନ୍ଧଵର୍ଣରସୈର୍ହୀନଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶାଦିଵର୍ଜିତମ୍

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ, ରସ ନାହିଁ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

ଅଗୁଣଂ ଧ୍ରୁଵମକ୍ଷଯ୍ଯମ୍ ଅଲିଙ୍ଗଂ ଶିଵଲକ୍ଷଣମ୍ ଗନ୍ଧଵର୍ଣରସୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶାଦିଲକ୍ଷଣମ୍

ଗୁଣହୀନ, ଚିରନ୍ତନ, ଅକ୍ଷୟ, ଅଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କ ଚିହ୍ନ; ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ, ରସ ଅଛି, ସେଠାରେ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ଅଛି।

ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ମହାଭୂତଂ ସ୍ଥୂଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵିଗ୍ରହୋ ଜଗତାଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅଲିଙ୍ଗାଦ୍ ଅଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ସ, ମହାଭୂତ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ, ଜଗତର ଆକୃତି ଭାବେ, ଲିଙ୍ଗ ଅଲିଙ୍ଗରୁ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସପ୍ତଧାଚାଷ୍ଟଧା ଚୈଵ ତଥୈକାଦଶଧା ପୁନଃ ଲିଙ୍ଗାନ୍ଯଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ତଥା ମାଯଯା ଵିତତାନି ତୁ

ସାତ ଭାଗ, ଆଠ ଭାଗ ଏବଂ ପୁଣି ଏଗାର ଭାଗ ଭାବରେ, ଅଲିଙ୍ଗର ଲିଙ୍ଗମାନେ ଏଭଳି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ।

ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଧାନଦେଵାନାଂ ତ୍ରଯମାସୀଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍ ଏକସ୍ମାତ୍ତ୍ରିଷ୍ଵଭୂଦ୍ଵିଶ୍ଵମ୍ ଏକେନ ପରିରକ୍ଷିତମ୍

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ପ୍ରଧାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏକ ଠାରୁ ତିନି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଏକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ।

ଏକେନୈଵ ହୃତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ଵେଵଂ ଶିଵେନ ତୁ ଅଲିଙ୍ଗଂ ଚୈଵ ଲିଙ୍ଗଂ ଚ ଲିଙ୍ଗାଲିଙ୍ଗାନି ମୂର୍ତଯଃ

ଏକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଲୟ ହୁଏ, ଏହିପରି ଶିବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପିତ। ଅଲିଙ୍ଗ ଓ ଲିଙ୍ଗ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଅଲିଙ୍ଗର ରୂପମାନେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ।

ଯଥାଵତ୍କଥିତାଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଂ ଜଗତ୍ ଅଲିଙ୍ଗୀ ଭଗଵାନ୍ ବୀଜୀ ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଏହି ଜଗତ। ଅଲିଙ୍ଗ ଭଗବାନ ହେଉଛନ୍ତି ବୀଜ, ସେଉଁଠି ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟନ୍ତା।

ବୀଜଂ ଯୋନିଶ୍ ଚ ନିର୍ବୀଜଂ ନିର୍ବୀଜୋ ବୀଜମୁଚ୍ଯତେ ବୀଜଯୋନିପ୍ରଧାନାନାମ୍ ଆତ୍ମାଖ୍ଯା ଵର୍ତତେ ତ୍ଵିହ

ବୀଜ, ଯୋନି ଓ ନିର୍ବୀଜ; ନିର୍ବୀଜକୁ ବୀଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୀଜ, ଯୋନି ଓ ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟରେ, ଆତ୍ମନାମକ ଅଛି।

ପରମାତ୍ମା ମୁନିର୍ବ୍ରହ୍ମ ନିତ୍ଯବୁଦ୍ଧସ୍ଵଭାଵତଃ ଵିଶୁଦ୍ଧୋ ଽଯଂ ତଥା ରୁଦ୍ରଃ ପୁରାଣେ ଶିଵ ଉଚ୍ଯତେ

ପରମାତ୍ମା, ମୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ନିତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ; ଏଭଳି ରୁଦ୍ର, ପୁରାଣରେ ଯାହାକୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶିଵେନ ଦୃଷ୍ଟା ପ୍ରକୃତିଃ ଶୈଵୀ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଗାଦୌ ସା ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ପୁରାଵ୍ଯକ୍ତା ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଶିବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡିଲାପରେ ପ୍ରକୃତି ଶୈବୀ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସେ, ପୂର୍ବରୁ ଅପ୍ରକଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେଇ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦିଵିଶେଷାନ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ଵିଶ୍ଵଧାତ୍ରୀ ତ୍ଵଜାଖ୍ଯା ଚ ଶୈଵୀ ସା ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ମୃତା

ସେଇ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅପ୍ରକଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ବିଶ୍ୱର ଧାରଣ କରୁଥିବା ମା, ଏବଂ 'ଅଜା' ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଏହି ଶୈବୀ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।

ତାମଜାଂ ଲୋହିତାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ କୃଷ୍ଣାମେକାଂ ବହୁପ୍ରଜାମ୍ ଜନିତ୍ରୀମନୁଶେତେ ସ୍ମ ଜୁଷମାଣଃ ସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍

ସେଇ ଅଜା, ଲାଲ, ସଧା, କଳା ରୂପରେ ଏକା ଥିବା ବହୁ ପ୍ରଜାର ମା। ସ୍ୱରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସେ ମା ଅଜାଙ୍କୁ ସହ ଶୟନ କଲେ।

ତାମେଵାଜାମଜୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଂ ଜହାତି ଚ ଅଜା ଜନିତ୍ରୀ ଜଗତାଂ ସାଜେନ ସମଧିଷ୍ଠିତା

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମହୀନ ପୁରୁଷ, ସେ ମାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଛାଡି ଯାଇଥାଏ। ଏହି ଅଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, ଅଜାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସ ମହାନ୍ ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଚ ଅଜାଜ୍ଞଯା ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ସର୍ଗକାଲେ ଗୁଣୈସ୍ ତ୍ରିଭିଃ

ଏହି ଅଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ସମୟରେ, ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଏବଂ ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମହତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସିସୃକ୍ଷଯା ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍ ଵ୍ଯକ୍ତସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ଚାତ୍ମନାଧିଷ୍ଠିତୋ ମହାନ୍

ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମହତ୍ ଅପ୍ରକଟ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ୱୟଂ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ପ୍ରକଟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

ମହତସ୍ତୁ ତଥା ଵୃତ୍ତିଃ ସଂକଲ୍ପାଧ୍ଯଵସାଯିକା ମହତସ୍ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅହଂକାରୋ ରଜୋ ଽଧିକଃ

ମହତ୍ ରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ସଂକଳ୍ପର କ୍ରିୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମହତ୍ ରୁ ରଜୋଗୁଣ ପ୍ରଧାନ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ତେନୈଵ ଚାଵୃତଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଅହଂକାରସ୍ ତମୋ ଽଧିକଃ ମହତୋ ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଂ ସର୍ଗକୃଦ୍ଵୈ ବଭୂଵ ଚ

ସେଇ ଅହଂକାର, ଯାହା ତମୋଗୁଣ ପ୍ରଧାନ, ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ଆବୃତ ହୋଇ, ତାହାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

ଅହଂକାରାଚ୍ଛବ୍ଦମାତ୍ରଂ ତସ୍ମାଦାକାଶମଵ୍ଯଯମ୍ ସଶବ୍ଦମାଵୃଣୋତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦକାରଣମ୍

ଅହଂକାରରୁ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତାହାରୁ ଅବିନାଶୀ ଆକାଶ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଆକାଶ ଶବ୍ଦ ଧାରଣ କରି, ଶବ୍ଦର କାରଣ ହୁଏ।

ତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ଭୂତସର୍ଗଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତ୍ଵେଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ତଥାକାଶାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଵାଯୁର୍ ମହାନ୍ମୁନେ

ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱରୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି ଘଟେ, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଆକାଶରୁ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ମହାମୁନି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ରୂପମାତ୍ରଂ ତୁ ତତୋ ଽଗ୍ନିଶ୍ଚ ରସସ୍ତତଃ ରସାଦାପଃ ଶୁଭାସ୍ତାଭ୍ଯୋ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ଧରା ତତଃ

ତାହାରୁ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ପରେ ଅଗ୍ନି; ରସରୁ ଜଳ, ଯାହା ଶୁଭ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠାରୁ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାରୁ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଆଵୃଣୋଦ୍ଧି ତଥାକାଶଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଆଵୃଣୋଦ୍ରୂପମାତ୍ରଂ ତୁ ଵାଯୁର୍ଵାତି କ୍ରିଯାତ୍ମକଃ

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆକାଶ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। କ୍ରିୟାଶୀଳ ବାୟୁ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।

ଆଵୃଣୋଦ୍ରସମାତ୍ରଂ ଵୈ ଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଭାଵସୁଃ ଆଵୃଣ୍ଵାନା ଗନ୍ଧମାତ୍ରମ୍ ଆପଃ ସର୍ଵରସାତ୍ମିକାଃ

ଦେବତା ଅଗ୍ନି ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲେ। ସମସ୍ତ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।

କ୍ଷ୍ମା ସା ପଞ୍ଚଗୁଣା ତସ୍ମାଦ୍ ଏକୋନା ରସସମ୍ଭଵାଃ ତ୍ରିଗୁଣୋ ଭଗଵାନ୍ଵହ୍ନିର୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ପର୍ଶସମ୍ଭଵଃ

ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଗୁଣୀ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହାରୁ କମ୍ ରସ ଥିବା ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବାୟୁ, ସ୍ପର୍ଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଦୁଇ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ଅଵକାଶସ୍ତତୋ ଦେଵ ଏକମାତ୍ରସ୍ତୁ ନିଷ୍କଲଃ ତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ଭୂତସର୍ଗଶ୍ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଶ୍ ଚ ପରସ୍ପରମ୍

ତାପରେ, ଆକାଶ ଏକ ଗୁଣର ଦେବତା, ଅଖଣ୍ଡ। ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱରୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଵୈକାରିକଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଵୈ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ସର୍ଗସ୍ ତଥାପ୍ଯହଂକାରାଦ୍ ଏଵମତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀ ଭାବରେ ବୈକାରିକ ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅହଂକାରରୁ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତୁ ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମନଶ୍ଚୈଵୋଭଯାତ୍ମକମ୍

ଏଠାରୁ ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦୁଇଟିର ଗୁଣ ଥିବା ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଧରିବା ପାଇଁ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ଚ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଅଵତୀର୍ଣଃ ପିତାମହଃ

ମହତ୍ ଠାରୁ ନିଜେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାଏଁ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି । ସେଇ ଅଣ୍ଡରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଅଣ୍ଡଂ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ଵାରିଣା ପ୍ରାଵୃତଂ ବହିଃ ଆପୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତଦ୍ବାହ୍ଯସ୍ତେଜସା ଵୃତାଃ

ଅଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ପରିମାଣର ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇଛି । ସେହି ପାଣିକୁ ମଧ୍ୟ, ତାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି ।