ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ମାତ୍ରାସ୍ତିସ୍ରସ୍ତ୍ଵର୍ଧମାତ୍ରଂ ନାଦାଖ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଵେଦା ଵୈ ମାତ୍ରାରୂପେଣ ମାଧଵଃ

ତିନିଟି ମାତ୍ରା ଓ ଅର୍ଧମାତ୍ରା ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ନାଦ' କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଏହି ମାତ୍ରାର ରୂପରେ ମାଧବ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵେଶଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମାନମଚିନ୍ତଯତ୍ ତଦାଭଵଦୃଷିର୍ଵେଦ ଋଷେଃ ସାରତମଂ ଶୁଭମ୍

ବେଦର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ; ତାପରେ ଋଷି ବେଦ ହେଲେ, ଏବଂ ଋଷିଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତେନୈଵ ଋଷିଣା ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଜ୍ଞାତଵାନ୍ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ଚିନ୍ତଯା ରହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵାଚୋ ଯନ୍ମନସା ସହ

ସେଇ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ; ରୁଦ୍ର ଚିନ୍ତାରହିତ ହୋଇ, ମନ ଓ ବାଣୀ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵେକାକ୍ଷରେଣ ସଃ ଏକାକ୍ଷରେଣ ତଦ୍ଵାଚ୍ଯମ୍ ଋତଂ ପରମକାରଣମ୍

ଯେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି; ସେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନୀୟ; ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ, ପରମ କାରଣ କୁହାଯାଏ।

ସତ୍ଯମାନନ୍ଦମମୃତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରାତ୍ପରମ୍ ଏକାକ୍ଷରାଦକାରାଖ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍କନକାଣ୍ଡଜଃ

ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ, ଅମୃତତ୍ୱ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ; ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଅ' ଭଳି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଭୁ।

ଏକାକ୍ଷରାଦୁକାରାଖ୍ଯୋ ହରିଃ ପରମକାରଣମ୍ ଏକାକ୍ଷରାନ୍ମକାରାଖ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ

'ଉ' ଅକ୍ଷରରୁ ହରି, ପରମ କାରଣ; 'ମ' ଅକ୍ଷରରୁ ନୀଳଲୋହିତ ପ୍ରଭୁ।

ସର୍ଗକର୍ତା ତ୍ଵକାରାଖ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଉକାରାଖ୍ଯସ୍ତୁ ମୋହକଃ ମକାରାଖ୍ଯସ୍ ତଯୋର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନୁଗ୍ରହକରୋ ଽଭଵତ୍

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା 'ଅ' ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; 'ଉ' ମୋହକ; 'ମ' ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା କୃପା କରନ୍ତି।

ମକାରାଖ୍ଯୋ ଵିଭୁର୍ବୀଜୀ ହ୍ଯ୍ ଅକାରୋ ବୀଜମୁଚ୍ଯତେ ଉକାରାଖ୍ଯୋ ହରିର୍ଯୋନିଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷେଶ୍ଵରଃ

'ମ' ବୀଜଧାରୀ, 'ଅ' ବୀଜ; 'ଉ' ହରି, ଯୋନି, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ନାଥ।

ବୀଜୀ ଚ ବୀଜଂ ତଦ୍ଯୋନିର୍ ନାଦାଖ୍ଯଶ୍ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ ବୀଜୀ ଵିଭଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ବୀଜଧାରୀ, ବୀଜ, ସେ ଯୋନି ଏବଂ 'ନାଦ' ନାମକ ମହେଶ୍ୱର; ବୀଜଧାରୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କରି ଅବସ୍ଥିତ।

ଅସ୍ଯ ଲିଙ୍ଗାଦଭୂଦ୍ବୀଜମ୍ ଅକାରୋ ବୀଜିନଃ ପ୍ରଭୋଃ ଉକାରଯୋନୌ ନିକ୍ଷିପ୍ତମ୍ ଅଵର୍ଧତ ସମନ୍ତତଃ

ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବୀଜଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ 'ଅ' ଅକ୍ଷର; 'ଉ' ଯୋନିରେ ରଖାଯାଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

ସୌଵର୍ଣମଭଵଚ୍ଚାଣ୍ଡମ୍ ଆଵେଷ୍ଟ୍ଯାଦ୍ଯଂ ତଦକ୍ଷରମ୍ ଅନେକାବ୍ଦଂ ତଥା ଚାପ୍ସୁ ଦିଵ୍ଯମଣ୍ଡଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରକୁ ଘେରି; ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି, ଜଳରେ ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା।

ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ଦ୍ଵିଧା କୃତମଜୋଦ୍ଭଵମ୍ ଅଣ୍ଡମ୍ ଅପ୍ସୁ ସ୍ଥିତଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଆଦ୍ଯାଖ୍ଯେନେଶ୍ଵରେଣ ତୁ

ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଆଦିହୀନ ଅଣ୍ଡ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା; ଜଳରେ ଥିବା ଅଣ୍ଡ, ଆଦିନାମକ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

ତସ୍ଯାଣ୍ଡସ୍ଯ ଶୁଭଂ ହୈମଂ କପାଲଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵସଂସ୍ଥିତମ୍ ଜଜ୍ଞେ ଯଦ୍ଦ୍ଯୌସ୍ତଦପରଂ ପୃଥିଵୀ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣା

ସେ ଅଣ୍ଡର ଶୁଭ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲ ଉପରେ ଥିଲା; ତଳେ ଯାହା ଥିଲା, ସେହି ହେଲା ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ेଯୁକ୍ତ ପୃଥିବୀ।

ତସ୍ମାଦଣ୍ଡୋଦ୍ଭଵୋ ଜଜ୍ଞେ ତ୍ଵ୍ ଅକାରାଖ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ସ ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସ ଏଵ ତ୍ରିଵିଧଃ ପ୍ରଭୁଃ

ସେଇ ଅଣ୍ଡରୁ 'ଅ' ଅକ୍ଷର ଚତୁର୍ମୁଖ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ।

ଏଵମୋମୋମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯାହୁର୍ଯଜୁଷାଂ ଵରାଃ ଯଜୁଷାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଚଃ ସାମାନି ସାଦରମ୍

ଏଭଳି 'ଓଁ ଓଁ' ବୋଲାଯାଏ, ଯଜୁର୍ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହନ୍ତି; ଯଜୁର୍ବେଦର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଋଗ୍ ଓ ସାମ ବେଦ ଆଦର ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।

ଏଵମେଵ ହରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଇତ୍ଯାହୁଃ ଶ୍ରୁତଯସ୍ତଦା ତତୋ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦେଵେଶଂ ଯଥାଵଚ୍ଛ୍ରୁତିସଂଭଵୈଃ

ଏଭଳି ହେ ହରି, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ସମୟରେ ବେଦମାନେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ । ତାପରେ ବେଦରେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଲେ ।

ମନ୍ତ୍ରୈର୍ମହେଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ସୁମହୋଦଯମ୍ ଆଵଯୋଃ ସ୍ତୁତିସଂତୁଷ୍ଟୋ ଲିଙ୍ଗେ ତସ୍ମିନ୍ନିରଞ୍ଜନଃ

ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସହିତ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଆମ ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ମହାପ୍ରଭୁ ସେ ଲିଙ୍ଗରେ ବିରାଜିଲେ ।

ଦିଵ୍ଯଂ ଶବ୍ଦମଯଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ପ୍ରହସନ୍ ସ୍ଥିତଃ ଅକାରସ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧା ତୁ ଲଲାଟଂ ଦୀର୍ଘମୁଚ୍ଯତେ

ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦରୂପ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ 'ଅ' ଅକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର କପାଳ ଦୀର୍ଘ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଇକାରୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ନେତ୍ରମ୍ ଈକାରୋ ଵାମଲୋଚନମ୍ ଉକାରୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ ଊକାରୋ ଵାମମୁଚ୍ଯତେ

'ଇ' ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଆଖି, 'ଈ' ବାମ ଆଖି; 'ଉ' ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କାନ, 'ଊ' ବାମ କାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଋକାରୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ତସ୍ଯ କପୋଲଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଵାମଂ କପୋଲମ୍ ୠକାରୋ ଌ ୡ ନାସାପୁଟେ ଉଭେ

'ଋ' ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଗାଳ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର; 'ୠ' ବାମ ଗାଳ; 'ଌ' ଓ 'ୡ' ଦୁଇଟି ତାଙ୍କର ନାକର ଦୁଇଟି ଚିରା ।

ଏକାରମ୍ ଓଷ୍ଠମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଶ୍ ଚ ଐକାରସ୍ତ୍ଵଧରୋ ଵିଭୋଃ ଓକାରଶ୍ ଚ ତଥୌକାରୋ ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ କ୍ରମାତ୍

'ଏ' ତାଙ୍କର ଉପର ଠୋଠ, 'ଐ' ତାଙ୍କର ତଳ ଠୋଠ; 'ଓ' ଓ 'ଔ' କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଦାନ୍ତର ଶାରି ।

ଅମସ୍ତୁ ତାଲୁନୀ ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ କାଦିପଞ୍ଚାକ୍ଷରାଣ୍ଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚ ହସ୍ତାନି ଦକ୍ଷିଣେ

'ଅଂ' ତାଙ୍କର ତାଳୁ; 'କ' ଆରମ୍ଭର ପଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପଞ୍ଚଟି ହାତ ।

ଚାଦିପଞ୍ଚାକ୍ଷରାଣ୍ଯେଵଂ ପଞ୍ଚ ହସ୍ତାନି ଵାମତଃ ଟାଦିପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ପାଦସ୍ ତାଦିପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ତଥା

ଏଭଳି 'ଚ' ଆରମ୍ଭର ପଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ତାଙ୍କର ବାମ ପଞ୍ଚଟି ହାତ; 'ଟ' ଆରମ୍ଭର ପଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ତାଙ୍କର ପାଦ, 'ତ' ଆରମ୍ଭର ପଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ।

ପକାରମୁଦରଂ ତସ୍ଯ ଫକାରଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁଚ୍ଯତେ ବକାରୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵଂ ଵୈ ଭକାରଂ ସ୍କନ୍ଧମସ୍ଯ ତତ୍

'ପ' ତାଙ୍କର ପେଟ, 'ଫ' ତାଙ୍କର ପାଶ୍ୱ; 'ବ' ତାଙ୍କର ବାମ ପାଶ୍ୱ, 'ଭ' ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ।

ମକାରଂ ହୃଦଯଂ ଶଂଭୋର୍ ମହାଦେଵସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ଯକାରାଦିସକାରାନ୍ତଂ ଵିଭୋର୍ଵୈ ସପ୍ତ ଧାତଵଃ

'ମ' ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ହୃଦୟ, ମହାଦେବଙ୍କର, ଯୋଗୀଙ୍କର; 'ଯ' ରୁ 'ସ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ସାତଟି ଧାତୁ ।

ହକାର ଆତ୍ମରୂପଂ ଵୈ କ୍ଷକାରଃ କ୍ରୋଧ ଉଚ୍ଯତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉମଯା ସାର୍ଧଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍

'ହ' ତାଙ୍କର ଆତ୍ମରୂପ, 'କ୍ଷ' ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏଭଳି ଉମାଙ୍କ ସହ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।

ପ୍ରଣମ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁନଶ୍ଚାପଶ୍ଯଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଃ ଓଙ୍କାରପ୍ରଭଵଂ ମନ୍ତ୍ରଂ କଲାପଞ୍ଚକସଂଯୁତମ୍

ନମସ୍କାର କରି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପୁଣି ଉପରକୁ ଦେଖିଲେ; ଓଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର, ପଞ୍ଚଟି କଳା ସହିତ ।

ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ସୁଭାଷ୍ଟତ୍ରିଂଶଦକ୍ଷରମ୍ ମେଧାକରମ୍ ଅଭୂଦ୍ଭୂଯଃ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥସାଧକମ୍

ସେ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ସୁନ୍ଦର ବତିସି ଅକ୍ଷର ଥିଲା, ବୁଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ, ସବୁ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଥିଲା ।

ଗାଯତ୍ରୀପ୍ରଭଵଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ହରିତଂ ଵଶ୍ଯକାରକମ୍ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଵର୍ଣାଢ୍ଯଂ ଚତୁଷ୍କଲମନୁତ୍ତମମ୍

ସେ ଗାୟତ୍ରୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, ହରିତ ବର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଶ କରିବାର ଶକ୍ତି, ଚବିଶଟି ଅକ୍ଷର ଓ ଚାରିଟି କଳା ସହିତ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ।