ଉପମନ୍ଯୁମୁଵାଚ ସସ୍ମିତୋ ଭଗଵାନ୍ବନ୍ଧୁଜନୈଃ ସମାଵୃତମ୍ ଗିରିଜାମ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ସସ୍ମିତାଂ ସଘୃଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତୁ ତଂ ତଦା ଘୃଣୀ
ଭଗବାନ ହସି, ବନ୍ଧୁଜନମାନେ ଘିରିଥିବା ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ; ଗିରିଜା ହସି ଦୟାଭାବରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କୃପାଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ଯଥାକାମଂ ବାନ୍ଧଵୈଃ ପଶ୍ଯ ଵତ୍ସ ମେ
ମୋ ପିଲା, ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ତୁମେ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର; ଦେଖ, ମୋ ପିଲା।
ମଯା ପୁତ୍ରୀକୃତୋ ଽସ୍ଯଦ୍ଯ ଦତ୍ତଃ କ୍ଷୀରୋଦଧିସ୍ ତଥା ମଧୁନଶ୍ଚାର୍ଣଵଶ୍ଚୈଵ ଦଧ୍ନଶ୍ଚାର୍ଣଵ ଏଵ ଚ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପୁଅ କରିଛି; ଦୁଧ ସାଗର, ମଧୁ ସାଗର ଏବଂ ଦହି ସାଗର ଦେଇଛି।
ଆଜ୍ଯୋଦନାର୍ଣଵଶ୍ଚୈଵ ଫଲଲେହ୍ଯାର୍ଣଵସ୍ ତଥା ଅପୂପଗିରଯଶ୍ଚୈଵ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାର୍ଣଵଃ ପୁନଃ
ଘିଅ ସାଗର, ଫଳ ଓ ଲେହ୍ୟ ସାଗର, ଅପୂପ ପାହାଡ଼, ଆଉ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ସାଗର ପୁନି ଦେଇଛି।
ପିତା ତଵ ମହାଦେଵଃ ପିତା ଵୈ ଜଗତାଂ ମୁନେ ମାତା ତଵ ମହାଭାଗା ଜଗନ୍ମାତା ନ ସଂଶଯଃ
ମୁନି, ତୁମର ପିତା ମହାଦେବ ହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା। ତୁମର ମାତା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ମାତା। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅମରତ୍ଵଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଗାଣପତ୍ଯଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ଵରାନ୍ଵରଯ ଦାସ୍ଯାମି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଛି, ଗଣମାନଙ୍କର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନାୟକତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି। ଆଉ ଯେଉଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଚାହିଁବ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି; ଏଠାରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦେଵଃ କରାଭ୍ଯାମୁପଗୃହ୍ଯ ତମ୍ ଆଘ୍ରାଯ ମୂର୍ଧନି ଵିଭୁର୍ ଦଦୌ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତଦା ଭଵଃ
ଏଭଳି କହି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରିଲେ, ତାପରେ ଦେବୀ ସହିତ ଭବ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଦେଵୀ ତନଯମାଲୋକ୍ଯ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜା ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତଦା ତୁଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗର ଶକ୍ତି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ସୋ ଽପି ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ଯାଃ କୁମାରତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଦା ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମହାଦେଵଂ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ଚିରଯୁବତ୍ୱ ପାଇ, ଖୁସିରେ ଭରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଗଦଗଦ କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵରଯାମାସ ଚ ତଦା ଵରେଣ୍ଯଂ ଵିରଜେକ୍ଷଣମ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, ହାତ ଜୋଡି ମାନ୍ୟତା ସହିତ, ପୁନଃପୁନ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ ଚାହିଲେ।
ପ୍ରସୀଦ ଦେଵଦେଵେଶ ତ୍ଵଯି ଚାଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚୈଵ ମହାଦେଵ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦା
“ଦେବଦେବେଶ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ମହାଦେବ, ତୁମର ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସାନିଧ୍ୟ ସଦା ମୋ ଭିତରେ ରହୁ।”
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ଶଙ୍କରଃ ଦତ୍ତ୍ଵେପ୍ସିତଂ ହି ଵିପ୍ରାଯ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏଭଳି ଉକ୍ତି ସୁନି, ଶଙ୍କର ହସି ଚାହିଁଥିବା ଦାୟିତ୍ୱ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସୌ ଵାସୁଦେଵେନ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜସ୍ତତୋ ଲବ୍ଧଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍
ଅକଳିଷ୍ଟ କର୍ମ ଥିବା ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଧୌମ୍ୟଙ୍କର ଭାଇଠୁ ସେ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ପାଇଲେ।
କଥଂ ଲବ୍ଧଂ ତଦା ଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ମାତ୍କୃଷ୍ଣେନ ଧୀମତା ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ତାଂ ସୂତ କଥାଂ ପାତକନାଶିନୀମ୍
କୃଷ୍ଣ, ଧୀର ଥିବା, ସେ ଜ୍ଞାନ କିପରି ପାଇଲେ? ସୂତ, ତୁମେ ଏହି ପାପ ନାଶକ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ହ୍ଯଵତୀର୍ଣୋ ଽପି ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ ନିନ୍ଦଯନ୍ନେଵ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଦେହଶୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ସଃ
ବାସୁଦେବ, ସନାତନ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ; ସେ ମାନବ ଜୀବନକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେହ ଶୁଦ୍ଧି କରିଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଜଗାମ ଚ ଆଶ୍ରମଂ ଚୋପମନ୍ଯୋର୍ଵୈ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତତ୍ର ତଂ ମୁନିମ୍
ପୁଅ ପାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭଗବାନ ସେଠାକୁ ତପ କରିବାକୁ ଗଲେ; ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନମଶ୍ଚକାର ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜମହୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ବହୁମାନେନ ଵୈ କୃଷ୍ଣସ୍ ତ୍ରିଃ କୃତ୍ଵା ଵୈ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
କୃଷ୍ଣ, ଧୌମ୍ୟଙ୍କର ଭାଇକୁ ଦେଖି, ବହୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ; ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ତସ୍ଯାଵଲୋକନାଦେଵ ମୁନେଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ ନଷ୍ଟମେଵ ମଲଂ ସର୍ଵଂ କାଯଜଂ କର୍ମ୍ମଜଂ ତଥା
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦେହ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ମଲିନତା ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଭସ୍ମନୋଦ୍ଧୂଲନଂ କୃତ୍ଵା ଉପମନ୍ଯୁର୍ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ତମଗ୍ନିରିତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵାଯୁରିତ୍ଯାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍
ଉପମନ୍ୟୁ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଭସ୍ମ ଛିଟିବା ପରେ, କ୍ରମକ୍ରମେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତମାନସଃ ମୁନେଃ ପ୍ରସାଦାନ୍ମାନ୍ଯୋ ଽସୌ କୃଷ୍ଣଃ ପାଶୁପତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ, ଉପମନ୍ୟୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; ମୁନିଙ୍କର କୃପାରେ, କୃଷ୍ଣ ପାଶୁପତର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ତପସା ତ୍ଵେକଵର୍ଷାନ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ସାଂବଂ ସଗଣମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ
ଏକ ବର୍ଷର ତପସ୍ୟା ଶେଷରେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ସାମ୍ବ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ ଦିଵ୍ଯାଃ ପାଶୁପତାଃ ସର୍ଵେ ତସ୍ଥୁଃ ସଂଵୃତ୍ଯ ସର୍ଵଦା
ସେ ସମୟଠୁ, ସମସ୍ତ ନିୟମିତ ତପସ୍ୱୀ ମୁନିମାନେ, ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ସହିତ, ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ରହିଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ଚ କଥଯିଷ୍ଯାମି ମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସଦା ସୌଵର୍ଣୀଂ ମେଖଲାଂ କୃତ୍ଵା ଆଧାରଂ ଦଣ୍ଡଧାରଣମ୍
ମୁଁ ଆଉ ଏକ ପଦ୍ଧତି କଥାହେବି, ସଦା ଜୀବମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ। ସେହିପାଇଁ ସୁନାର ମେଖଳା ପିନ୍ଧିବା ଓ ଦଣ୍ଡକୁ ଆଧାର କରିବା ଦରକାର।
ସୌଵର୍ଣଂ ପିଣ୍ଡିକଂ ଚାପି ଵ୍ଯଜନଂ ଦଣ୍ଡମେଵ ଚ ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଥ ଵା କାର୍ଯଂ ମଷୀଭାଜନଲେଖନୀମ୍
ପୁରୁଷ ବା ମହିଳା, ସୁନାର ଚଉକି, ବା ଫାନ, ଦଣ୍ଡ, ମସିର ଭାଣ୍ଡି ଓ ଲେଖିବା ପେନ୍ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁରାଃ କର୍ତରିକା ଚାପି ଅଥ ପାତ୍ରମଥାପି ଵା ପାଶୁପତାଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହୈଃ
କ୍ଷୁର, କାଟିବା କଞ୍ଚି, ବା ଭାଣ୍ଡି ମଧ୍ୟ, ଏହି ସବୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ପାଶୁପତକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ଵାପି ତାମ୍ରଂ ଵାଥ ନିଵେଦଯେତ୍ ଆତ୍ମଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ଯୋଗିନଂ ପୂଜଯେଦ୍ବୁଧଃ
ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ବା ତାମ୍ବାରେ ତିଆରି ଏହି ସବୁ ଜିନିଷ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଜୋଗୀଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର।
ତେ ସର୍ଵେ ପାପନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସମସ୍ତକୁଲସଂଯୁତାଃ ଯାନ୍ତି ରୁଦ୍ରପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଏହି ସବୁ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ରୁଦ୍ର ପଦକୁ ପାଇଥାନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦନେନ ଦାନେନ ଗୃହସ୍ଥୋ ମୁଚ୍ଯତେ ଭଵାତ୍ ଯୋଗିନାଂ ସଂପ୍ରଦାନେନ ଶିଵଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରସୀଦତି
ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥ ଜନ ଭବସାଗରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଜୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ଶିବ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନଂ ଭଵ୍ଯମ୍ ଅଶ୍ଵଂ ଯାନମଥାପି ଵା ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଵାପି ଦାତଵ୍ଯଂ ଯଦୀଚ୍ଛେନ୍ମୋକ୍ଷମୁତ୍ତମମ୍
ଯଦି କେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ସେ ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଶୁଭ ଧନ, ଘୋଡା, ଯାନ ବା ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇବା ଉଚିତ।
ଅଧ୍ରୁଵେଣ ଶରୀରେଣ ଧ୍ରୁଵଂ ସାଧ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଭଵ୍ଯଂ ପାଶୁପତଂ ନିତ୍ଯଂ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକମ୍
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଶରୀର ରେ ଅଟୁଟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଉଦ୍ୟମ କରି ଲାଗିବା ଉଚିତ — ନିତ୍ୟ ଭଲ ପାଶୁପତ ପଥ, ଯାହା ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉପାୟ।