ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଉପମନ୍ଯୁରିତିଶ୍ରୁତଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ‘ଭଗବାନ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଇଛି।’
କ୍ଷୀରାର୍ଥମଦହତ୍ସର୍ଵଂ ତପସା ତଂ ନିଵାରଯ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵଃ ପିନାକୀ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଶକ୍ରରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଗନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମତିଂ ତଦା
‘ସେ ଦୁଧ ପାଇଁ ସବୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।’ ଏହି ସମୟରେ, ପିନାକୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶକ୍ର ରୂପ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଥ ଜଗାମ ମୁନେସ୍ତୁ ତପୋଵନଂ ଗଜଵରେଣ ସିତେନ ସଦାଶିଵଃ ସହ ସୁରାସୁରସିଦ୍ଧମହୋରଗୈର୍ ଅମରରାଜତନୁଂ ସ୍ଵଯମାସ୍ଥିତଃ
ତାପସୀ ବନକୁ, ଶ୍ୱେତ ହାତୀରେ ବସି, ସଦାଶିବ ଦେବ, ଦେବ, ଅସୁର, ସିଦ୍ଧ, ମହାନ ନାଗମାନେ ସହିତ, ଅମରମାନଙ୍କର ରାଜା ରୂପ ଧରି, ଗଲେ।
ଵାମେନ ଶଚ୍ଯା ସହିତଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଂ କରେଣ ଚାନ୍ଯେନ ସିତାତପତ୍ରମ୍
ବାମପାଶେ ଶଚୀ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଶ୍ୱେତ ଛତା ଧରିଥିଲେ।
ରରାଜ ଭଗଵାନ୍ ସୋମଃ ଶକ୍ରରୂପୀ ସଦାଶିଵଃ ସିତାତପତ୍ରେଣ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରବିଂବେନ ମନ୍ଦରଃ
ଭଗବାନ ସୋମ, ଶକ୍ର ରୂପରେ ସଦାଶିବ, ଶ୍ୱେତ ଛତା ସହିତ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଆସ୍ଥାଯୈଵଂ ହି ଶକ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଜଗାମାନୁଗ୍ରହଂ କର୍ତୁମ୍ ଉପମନ୍ଯୋସ୍ ତଦାଶ୍ରମମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ଶକ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧରି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦୟା ଦେବା ପାଇଁ ଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମେଶାନଂ ଶକ୍ରରୂପଧରଂ ଶିଵମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରାହ ମୁନିର୍ମୁନିଵରାଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ର ରୂପରେ ଦେଖି, ମୁନି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଶିର ନମାଇ କଥା କହିଲେ।
ପାଵିତଶ୍ଚାଶ୍ରମଶ୍ଚାଯଂ ମମ ଦେଵେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶକ୍ରୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଗଵାନ୍ଭାନୁନା ପ୍ରଭୁଃ
‘ମୋ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର ହେଲା, କାରଣ ଦେବମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି; ଶକ୍ର, ଜଗତର ନାଥ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରବିମାନ୍ୟ ପ୍ରଭୁ।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ ପ୍ରାହ ଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ଶକ୍ରରୂପଧରୋ ହରଃ
ଏଭଳି କହି, ହାତ ଜୋଡି ଦ୍ବିଜକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ର ରୂପ ଧରିଥିବା ହରା ଗଭୀର କଥାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ତପସାନେନ ସୁଵ୍ରତ ଦଦାମି ଚେପ୍ସିତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜ ମହାମତେ
‘ମୁଁ ତୋରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଇଚ୍ଛା କର, ଓ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ, ମୁଁ ତୋର ଚାହିଦା ସବୁ ପୂରଣ କରିଦେବି, ଓ ଦୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ, ମହାବୁଦ୍ଧି।’
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଶକ୍ରେଣ ମୁନିସତ୍ତମଃ ଵରଯାମି ଶିଵେ ଭକ୍ତିମ୍ ଇତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଏଭଳି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ମାଗୁଛି।’
ତତୋ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ମୁନେଃ କୁପିତଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରାହ ସଵ୍ଯଗ୍ରମୀଶାନଃ ଶକ୍ରରୂପଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କିଛି କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ, ନିଜେ ଶକ୍ର ରୂପ ଧରି, ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ କହିଲେ।
ମାଂ ନ ଜାନାସି ଦେଵର୍ଷେ ଦେଵରାଜାନମୀଶ୍ଵରମ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତମ୍
‘ମୁଁ କିଏ ତୁମେ ଜାଣୁନାହିଁ କି, ଓ ଦେବ ଋଷି? ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା, ଈଶ୍ୱର, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ଶକ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।’
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଭଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମାମେଵାର୍ଚଯ ସର୍ଵଦା ଦଦାମି ସର୍ଵଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତ୍ଯଜ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣମ୍
‘ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଭକ୍ତ ହେଉ, ସଦା ମୋତେ ପୂଜା କର। ମୁଁ ତୋର ସବୁ ଭଲ ଦେଇଦେବି; ନିର୍ଗୁଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡିଦେ।’
ତତଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଵିଦାରଣମ୍ ଉପମନ୍ଯୁରିଦଂ ପ୍ରାହ ଜପନ୍ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ଶୁଭମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା, ଯାହା କାନକୁ ବିଦାରି ଦେଇଥିଲା, ଶୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ଶୁଭ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ଯେ ଶକ୍ରସ୍ଯ ରୂପେଣ ନୂନମ୍ ଅତ୍ରାଗତଃ ସ୍ଵଯମ୍ କର୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯାଧମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଧର୍ମଵିଘ୍ନଂ ଚ ନାନ୍ଯଥା
‘ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାରେ ଶକ୍ର ରୂପ ଧରି କିଏ ଆସିଛି, କିଛି ନିମ୍ନ ଦାନବ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ; ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବା ନାହିଁ।’
ତ୍ଵଯୈଵ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଭଵନିନ୍ଦାରତେନ ଵୈ ପ୍ରସଂଗାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵଂ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଥିଲା, ଦେବଦେବଙ୍କର ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଭାବକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲା।
ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ମଯାଦ୍ଯାନୁମିତଂ ମହତ୍ ଭଵାନ୍ତରକୃତଂ ପାପଂ ଶ୍ରୁତା ନିନ୍ଦା ଭଵସ୍ଯ ତୁ
ଏଠି ଆଉ କଣ କହିବି? ଆଜି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି, ଭବଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଜଣ କରିଥିବା ମହାପାପ — ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନ୍ଦାଂ ଭଵସ୍ଯାଥ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ସଂତ୍ଯଜେତ୍ ସ୍ଵଦେହଂ ତଂ ନିହତ୍ଯାଶୁ ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି କରି, ଶୀଘ୍ର ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଯୋ ଵାଚୋତ୍ପାଟଯେଜ୍ଜିହ୍ଵାଂ ଶିଵନିନ୍ଦାରତସ୍ଯ ତୁ ତ୍ରିଃ ସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଲୋକର ଜିହ୍ବାକୁ ଖୋସି ଦେଉଥିବା, ସେ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଆସ୍ତାଂ ତାଵନ୍ମମେଚ୍ଛାଯାଃ କ୍ଷୀରଂ ପ୍ରତି ସୁରାଧମମ୍ ନିହତ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଶିଵାସ୍ତ୍ରେଣ ତ୍ଯଜାମ୍ଯେତତ୍କଲେଵରମ୍
ମୋ ଦୁଧ ପାଇବା ଇଚ୍ଛା ଏଠି ରହିଯାଉ; ହେ ଦେବମାନ୍ୟରେ ନିମ୍ନ, ଶିବଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ତୁମକୁ ମାରି, ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
ପୁରା ମାତ୍ରା ତୁ କଥିତଂ ତଥ୍ଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଚାସ୍ମାଭିର୍ ଅପୂଜିତ ଇତି ପ୍ରଭୁଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୋ ମା ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଆମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦେଵମ୍ ଉପମନ୍ଯୁରଭୀତଵତ୍ ଶକ୍ରଂ ଚକ୍ରେ ମତିଂ ହନ୍ତୁମ୍ ଅଥର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଏପରି କହି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପମନ୍ୟୁ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିବା, ଅଥର୍ବ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଭସ୍ମାଧାରାନ୍ମହାତେଜା ଭସ୍ମମୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ଅଥର୍ଵାସ୍ତ୍ରଂ ତତସ୍ତସ୍ମୈ ସସର୍ଜ ଚ ନନାଦ ଚ
ମହାପ୍ରଭାବୀ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା, ଏକ ମୁଠି ଭସ୍ମ ନେଇ, ଅଥର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ ଏବଂ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଦଗ୍ଧୁଂ ସ୍ଵଦେହମ୍ ଆଗ୍ନେଯୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵୈ ଧାରଣାଂ ତଦା ଅତିଷ୍ଠଚ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ଶୁଷ୍କେନ୍ଧନମିଵାଵ୍ଯଯଃ
ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଆଗ୍ନିଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିଲେ, ମହାପ୍ରଭାବୀ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭଳି ଅବିନାଶୀ ଭାବରେ ଦୃଢ ରହିଲେ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସିତେ ଵିପ୍ରେ ଭଗଵାନ୍ଭଗନେତ୍ରହା ଵାରଯାମାସ ସୌମ୍ଯେନ ଧାରଣାଂ ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଭଗବାନ ଭଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନକୁ ରୋକିଲେ।
ଅଥର୍ଵାସ୍ତ୍ରଂ ତଦା ତସ୍ଯ ସଂହୃତଂ ଚନ୍ଦ୍ରକେଣ ତୁ କାଲାଗ୍ନିସଦୃଶଂ ଚେଦଂ ନିଯୋଗାନ୍ନନ୍ଦିନସ୍ ତଥା
ନନ୍ଦୀଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଙ୍କର ଦ୍ୱାରା, ଅଥର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେତିକି ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରାଗଲା।
ସ୍ଵରୂପମେଵ ଭଗଵାନ୍ ଆସ୍ଥାଯ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଦର୍ଶଯାମାସ ଵିପ୍ରାଯ ବାଲେନ୍ଦୁକୃତଶେଖରମ୍
ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରୋପରି ରଖି ଦେଖାଇଲେ।
କ୍ଷୀରଧାରାସହସ୍ରଂ ଚ କ୍ଷୀରୋଦାର୍ଣଵମେଵ ଚ ଦଧ୍ଯାଦେରର୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଘୃତୋଦାର୍ଣଵମେଵ ଚ
ସେ ଏଠି ହଜାର ଦୁଧ ଧାରା, ଦୁଧ ସାଗର, ଦହି ଏବଂ ଘିଅ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘିରି ରହିଲେ।
ଫଲାର୍ଣଵଂ ଚ ବାଲସ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାର୍ଣଵଂ ତଥା ଅପୂପଗିରଯଶ୍ଚୈଵ ତଥାତିଷ୍ଠନ୍ ସମନ୍ତତଃ
ବାଳକ ପାଇଁ ଫଳ ସାଗର, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ସାଗର, ଆଉ ଅପୂପ ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘିରି ରହିଲେ।