ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଭୋଜନଂ କ୍ଷୀରସଂଭଵମ୍ ନ ଲଭନ୍ତେ ପ୍ରିଯାଣ୍ଯେଷାଂ ନୋ ତୁଷ୍ଯତି ସଦା ଭଵଃ
ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ କ୍ଷୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ — ଏହି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁମାନେ ସେମାନେ ପାଇନାହିଁ, କାରଣ ଶିବ ସେମାନେ ଉପରେ କେବେ ଖୁସି ହୋନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭଵପ୍ରସାଦଜଂ ସର୍ଵଂ ନାନ୍ଯଦେଵପ୍ରସାଦଜମ୍ ଅନ୍ଯଦେଵେଷୁ ନିରତା ଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଭ୍ରମନ୍ତି ଚ
ସମସ୍ତ କିଛି ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।
କ୍ଷୀରଂ ତତ୍ର କୁତୋ ଽସ୍ମାକଂ ମହାଦେଵୋ ନ ପୂଜିତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଶିଵମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୈ ସୁତ
ଏଠାରେ କ୍ଷୀର କିପରି ମିଳିବ, ଯେତେବେଳେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନାହିଁ? ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ପୁଅ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି —
ତଦେଵ ଲଭ୍ଯଂ ନାନ୍ଯତ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵା ପ୍ରଭୁମ୍ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ମାତୁର୍ ଉପମନ୍ଯୁର୍ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେହି ଦାନ ମାତ୍ର ମିଳିବ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଏପରି ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ। ମାତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଉପମନ୍ୟୁ —
ବାଲୋ ଽପି ମାତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମହାଭାଗେ ମହାଦେଵୋ ଽସ୍ତି ଚେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ପୁଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତପସ୍ୱିନୀ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦୁଃଖ ଛାଡିଦିଅ; ମହାଦେବ କେଉଁଠି ନା କିଛି ଅଛନ୍ତି।"
ଚିରାଦ୍ଵା ହ୍ଯଚିରାଦ୍ଵାପି କ୍ଷୀରୋଦଂ ସାଧଯାମ୍ଯହମ୍ ତାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତପଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
"ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର, ମୁଁ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ମିଳିବି।" ଏପରି କହି, ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତମାହ ମାତା ସୁଶୁଭଂ କୁର୍ଵିତି ସୁତରାଂ ସୁତମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତଯା ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ସୁଦୁସ୍ତରମ୍
ମାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର", ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୁଅକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେଠାରେ ଉପମନ୍ୟୁ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ହିମଵତ୍ପର୍ଵତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ସମାହିତଃ ତପସା ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵିଧୂପିତମଭୂଜ୍ଜଗତ୍
ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବନ ଖାଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ କମ୍ପିତ ହୋଇଗଲା।
ପ୍ରଣମ୍ଯାହୁସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵେ ହରଯେ ଦେଵସତ୍ତମାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କଥା କହିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ ଉତ୍ତମ ଲୋକରେ ଥିଲେ।
କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍କାରଣଂ ଚ ସଃ ଜଗାମ ମନ୍ଦରଂ ତୂର୍ଣଂ ମହେଶ୍ଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା
‘ଏହା କ’ଣ?’ ଭାବି, କାରଣଟି ବୁଝି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଉପମନ୍ଯୁରିତିଶ୍ରୁତଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ‘ଭଗବାନ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଇଛି।’
କ୍ଷୀରାର୍ଥମଦହତ୍ସର୍ଵଂ ତପସା ତଂ ନିଵାରଯ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵଃ ପିନାକୀ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଶକ୍ରରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଗନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମତିଂ ତଦା
‘ସେ ଦୁଧ ପାଇଁ ସବୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।’ ଏହି ସମୟରେ, ପିନାକୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶକ୍ର ରୂପ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଥ ଜଗାମ ମୁନେସ୍ତୁ ତପୋଵନଂ ଗଜଵରେଣ ସିତେନ ସଦାଶିଵଃ ସହ ସୁରାସୁରସିଦ୍ଧମହୋରଗୈର୍ ଅମରରାଜତନୁଂ ସ୍ଵଯମାସ୍ଥିତଃ
ତାପସୀ ବନକୁ, ଶ୍ୱେତ ହାତୀରେ ବସି, ସଦାଶିବ ଦେବ, ଦେବ, ଅସୁର, ସିଦ୍ଧ, ମହାନ ନାଗମାନେ ସହିତ, ଅମରମାନଙ୍କର ରାଜା ରୂପ ଧରି, ଗଲେ।
ଵାମେନ ଶଚ୍ଯା ସହିତଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଂ କରେଣ ଚାନ୍ଯେନ ସିତାତପତ୍ରମ୍
ବାମପାଶେ ଶଚୀ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଶ୍ୱେତ ଛତା ଧରିଥିଲେ।
ରରାଜ ଭଗଵାନ୍ ସୋମଃ ଶକ୍ରରୂପୀ ସଦାଶିଵଃ ସିତାତପତ୍ରେଣ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରବିଂବେନ ମନ୍ଦରଃ
ଭଗବାନ ସୋମ, ଶକ୍ର ରୂପରେ ସଦାଶିବ, ଶ୍ୱେତ ଛତା ସହିତ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଆସ୍ଥାଯୈଵଂ ହି ଶକ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଜଗାମାନୁଗ୍ରହଂ କର୍ତୁମ୍ ଉପମନ୍ଯୋସ୍ ତଦାଶ୍ରମମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ଶକ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧରି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦୟା ଦେବା ପାଇଁ ଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମେଶାନଂ ଶକ୍ରରୂପଧରଂ ଶିଵମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରାହ ମୁନିର୍ମୁନିଵରାଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ର ରୂପରେ ଦେଖି, ମୁନି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଶିର ନମାଇ କଥା କହିଲେ।
ପାଵିତଶ୍ଚାଶ୍ରମଶ୍ଚାଯଂ ମମ ଦେଵେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶକ୍ରୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଗଵାନ୍ଭାନୁନା ପ୍ରଭୁଃ
‘ମୋ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର ହେଲା, କାରଣ ଦେବମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି; ଶକ୍ର, ଜଗତର ନାଥ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରବିମାନ୍ୟ ପ୍ରଭୁ।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ ପ୍ରାହ ଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ଶକ୍ରରୂପଧରୋ ହରଃ
ଏଭଳି କହି, ହାତ ଜୋଡି ଦ୍ବିଜକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ର ରୂପ ଧରିଥିବା ହରା ଗଭୀର କଥାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ତପସାନେନ ସୁଵ୍ରତ ଦଦାମି ଚେପ୍ସିତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜ ମହାମତେ
‘ମୁଁ ତୋରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଇଚ୍ଛା କର, ଓ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ, ମୁଁ ତୋର ଚାହିଦା ସବୁ ପୂରଣ କରିଦେବି, ଓ ଦୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ, ମହାବୁଦ୍ଧି।’
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଶକ୍ରେଣ ମୁନିସତ୍ତମଃ ଵରଯାମି ଶିଵେ ଭକ୍ତିମ୍ ଇତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଏଭଳି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ମାଗୁଛି।’
ତତୋ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ମୁନେଃ କୁପିତଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରାହ ସଵ୍ଯଗ୍ରମୀଶାନଃ ଶକ୍ରରୂପଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କିଛି କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ, ନିଜେ ଶକ୍ର ରୂପ ଧରି, ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ କହିଲେ।
ମାଂ ନ ଜାନାସି ଦେଵର୍ଷେ ଦେଵରାଜାନମୀଶ୍ଵରମ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତମ୍
‘ମୁଁ କିଏ ତୁମେ ଜାଣୁନାହିଁ କି, ଓ ଦେବ ଋଷି? ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା, ଈଶ୍ୱର, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ଶକ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।’
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଭଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମାମେଵାର୍ଚଯ ସର୍ଵଦା ଦଦାମି ସର୍ଵଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତ୍ଯଜ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣମ୍
‘ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଭକ୍ତ ହେଉ, ସଦା ମୋତେ ପୂଜା କର। ମୁଁ ତୋର ସବୁ ଭଲ ଦେଇଦେବି; ନିର୍ଗୁଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡିଦେ।’
ତତଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଵିଦାରଣମ୍ ଉପମନ୍ଯୁରିଦଂ ପ୍ରାହ ଜପନ୍ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ଶୁଭମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା, ଯାହା କାନକୁ ବିଦାରି ଦେଇଥିଲା, ଶୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ଶୁଭ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ଯେ ଶକ୍ରସ୍ଯ ରୂପେଣ ନୂନମ୍ ଅତ୍ରାଗତଃ ସ୍ଵଯମ୍ କର୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯାଧମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଧର୍ମଵିଘ୍ନଂ ଚ ନାନ୍ଯଥା
‘ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାରେ ଶକ୍ର ରୂପ ଧରି କିଏ ଆସିଛି, କିଛି ନିମ୍ନ ଦାନବ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ; ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବା ନାହିଁ।’
ତ୍ଵଯୈଵ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଭଵନିନ୍ଦାରତେନ ଵୈ ପ୍ରସଂଗାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵଂ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଥିଲା, ଦେବଦେବଙ୍କର ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଭାବକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲା।
ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ମଯାଦ୍ଯାନୁମିତଂ ମହତ୍ ଭଵାନ୍ତରକୃତଂ ପାପଂ ଶ୍ରୁତା ନିନ୍ଦା ଭଵସ୍ଯ ତୁ
ଏଠି ଆଉ କଣ କହିବି? ଆଜି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି, ଭବଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଜଣ କରିଥିବା ମହାପାପ — ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନ୍ଦାଂ ଭଵସ୍ଯାଥ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ସଂତ୍ଯଜେତ୍ ସ୍ଵଦେହଂ ତଂ ନିହତ୍ଯାଶୁ ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି କରି, ଶୀଘ୍ର ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଯୋ ଵାଚୋତ୍ପାଟଯେଜ୍ଜିହ୍ଵାଂ ଶିଵନିନ୍ଦାରତସ୍ଯ ତୁ ତ୍ରିଃ ସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଲୋକର ଜିହ୍ବାକୁ ଖୋସି ଦେଉଥିବା, ସେ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।